केशव पराजुली
नवलपरासी
पश्चिम नवलपरासीका उखु किसानले उखुको न्यूनतम समर्थन मूल्य तोक्न सरकारसँग माग गरेका छन् । नगदे बालीको रुपमा रहेको उखु क्रसिङ्गको सिजन सुरु भइसक्दा समेत उखुको समर्थन मूल्य निर्धारण गर्न सरकारले ढिलाइ गरेको प्रति किसानहरूले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् ।
समयमै उखुको समर्थन मूल्य तोके किसानहरूले उद्योगलाई उखु बिक्री गर्न सहज हुने किसानहरूको भनाइ रहेको छ । नगदे बालीको रूपमा रहेको उखुको उत्पादन लागत र चिनीको वर्तमान बजार मागको आधारमा सर्मथन मूल्य तोक्न उखु उत्पादक कृषक समितिले माग गरेको छ । किसानहरूले उखु काट्न सुरु गरिसकेकाले सरकारले तत्काल मूल्य निर्धारण गर्नुपर्नेमा उखु उत्पादक कृषक समिति नवलपरासीले जोड दिएको छ ।
जिल्लामा रहेका चिनी उद्योगहरूले मिल सञ्चालन गर्न सुरु गरेकाले तत्काल उखुको मूल्य तोक्नु आवश्यक रहेको समितिको भनाइ छ । सरकारले उखुको न्यूनतम सर्मथन मूल्य तोक्न सधैँ आलटाल र ढिलाइ गरेको छ । नवलपरासीमा यस वर्ष २० देखि २५ लाख क्वीन्टल उखु उत्पादन भएको अनुमान छ । बिगतका वर्षहरूमा जिल्लाका चिनी मिलहरुले उखु बिक्रीबापतको भुक्तानी समयमा नगरेका कारण किसानहरूले उखुको विकल्पमा केरा, कदाम बेसारलगायतका अन्य बाली लगाउन थालेपछि उखुको उत्पादन घटेको हो ।
गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष उत्पादन वृद्धि भएको अनुमान छ । जिल्लामा चार वटा चिनी उद्योगले किसानको उखु खरिद गर्ने गरेका छन् । सरकारले समयमै न्यूनतम समर्थन मूल्य नतोक्दा उद्योगहरूले पुरानै वर्षको मूल्यको आधारमा उखु खरिद गर्ने र धेरैले भेली बनाउने उद्योगलाई सस्तोमा उखु बेच्न बाध्य हुँदा किसानलाई घाटा हुने गरेको छ ।
अहिले जिल्लामा भेली उद्योग सञ्चालनमा आएका छन् । भेली उद्योग सिजनअनुसार सञ्चालनमा आउँछन्, भेली उद्योगको एकिन विवरण समेत छैन । बिना दर्ता समेत सञ्चालनमा ल्याउने भएकाले अहिले किसानले कति उखु भेली उद्योगलाई दिए भन्नेबारे एकिन गर्न कठिन छ ।
नवलपरासी उखुका लागि उर्वर क्षेत्र भए पनि उद्योगहरुले समयमा भुक्तानी नगर्दा किसान अन्य वालितर्फ उन्मुख भएपछि उत्पादन घटेको हो । अहिले फेरि विस्तारै उत्पादन वृद्धि हुन थालेको प्रतापपुर गाउँपालिकाका अध्यक्ष उमेश चन्द्र यादवले बताए ।
पश्चिम नवलपरासीको सुस्ता प्रतापपुर गाउँपालिकाका अधिकांश किसानहरु उखुमा आत्मनिर्भर रहेका छन् । जिल्लामा सञ्चालित बाग्मती, इन्दिरा, चिनी मिल सुस्ता मोहिनी चिनी मिल सरावल र लुम्बिनी चिनी मिल सुनवलमा सञ्चालित रहेका छन् । सञ्चालित केही चिनी उद्योग सञ्चालनमा आएका छन् ।
