केशव पराजुली
नवलपरासी
पश्चिम नवलपरासीको रामग्राम नगरपालिकामा रहेको गौतमबुद्धको मावली पण्डितपुर क्षेत्रको उत्खनन् शनिबारबाट सुरु गरिएको छ । उत्खनन् नेपाल सरकार पुरातत्व विभागको विज्ञ टोलीबाट सुरु गरिएको हो । विज्ञ टोली करिव एक महिनासम्म पण्डितपुरको उत्खनन् पर्नेछ । २३ दिनसम्म परातत्वविद भास्कर ज्ञवालीको टोलीले उत्खनन् कार्य गर्ने छ ।
रामग्राम नगरपालिका तथा नेपाल सरकार पुरातत्व विभागको नेतुत्वमा विज्ञटोलीबाट रामग्राम वडा नम्बर १८ पण्डितपुर क्षेत्रको उत्खनन् कार्यको सुभारम्भ संघीय सांसद ध्रुवबहादुर प्रधानले गरेका छन् । तत्कालिन जिल्ला विकास समितिको पहलमा पहिलो पटक पुरातत्वविद सुक्रराज श्रेष्ठले पण्डितपुर क्षेत्र गौतमबुद्धको कोलीय गणराज्यको राजधानी भएको रिपोट दिएको थियो । पण्डितपुर क्षेत्रको २०६८ देखि ७३ सम्म विभिन्न अनुसन्धान भएका थिए । चार वर्ष अगाडि उक्त स्थानमा बुद्धकालिन विभिन्न संरचना फेला परेका थिए ।
२०७० सालमा पुरातत्वविद तारानन्द मिश्रलेपण्डितपुर क्षेत्र बुद्धकालिन महत्वपूर्ण क्षेत्र भएको बताएका थिए । ६० विगाह कुल क्षेत्र रहेको पण्डितपुरमममा २२ हेक्टर ३२ बिगाह जग्गामा बुद्धसँग सम्बन्धित षेब रहेको बताइन्छ । २०७१ सालमा भू–भौतिक सर्वेक्षण हुँदा प्राचीन शहर र धेरै बुद्ध कालिन संरचना भेटाएको थियो । कोलीयका राजाद्वारा शासित क्षेत्र पण्डितपुर भएको बताइन्छ । ऐलानी प्रतिजग्गा स्थानीयले भोग चलन गर्दै आएकोमा नगरपालिकाको पहलमा स्थानीयले जग्गा छाडेका छन् ।
अझ पनि धेरै जग्गामा स्थानीयले खेती गर्दै आएका छन् । राष्ट्रिय आवास कम्पनी र सुकुम्बासी आयोजले त्यस क्षेत्रको जग्गामा नापनक्सा नगरी छाडेको स्थानीय सहदालले बताए । पछि पण्डितपुर क्षेत्रको उक्त जग्गामा केही सुकुम्बासी आएर कब्जा गर्न खोजेपछि स्थानीयले कब्जा गरी खेती गर्दै आएको स्थानीयले बताए ।
पण्डितपुर क्षेत्रको उत्खनन्का लागि ८ लाख विनियोजन गरेको छ, पण्डितपुर क्षेत्रको जग्गालाई संरक्षणका लागि जग्गा अतिक्रमण अवश्यक रहेको पुरातत्वविद् भास्कर ज्ञवालीले बताएका छन् । रामग्राम नगरपालिकाले रामग्राम, पण्डितपुरलगायतका क्षेत्रको उत्खनन्का लागि ४० लाख बिनियोजन गरेर काम अगाडि बढाएको छ । पण्डितपुर क्षेत्रको उत्खनन् कार्यको सुभारम्भ गर्दै संघीय सांसद ध्रुवबहादुर प्रधानले गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीसँगै सबै क्षेत्रको विकासका लागि तीनवटै सरकारहरु अग्रसर भएर लाग्न जरुरी रहेको बताएका छन् । पूर्वमन्त्री प्रधानले बुद्धको देशमा जन्मेका नेपालीहरुले अरु र अरुको ठाउँको भन्दा पनि आफ्नो ठाउँको विकासका बारेमा अग्रसर हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
आफूले पण्डितपुरमा खुल्ला संग्रहालयका लागि १ करोड रकम विनियोजन गरेको उनले बताए । बुद्धले लिएको शान्तिको सन्देश अहिले पनि आवश्यक रहेको बताउँदै सांसद प्रधानले लुम्बिनी, तिरौराकोट, रामग्राम र पण्डितपुरको विकासको लागि सबै प्रतिबद्ध हुन जरुरी रहेको बताए ।
रामग्राम नगरपालिकाका नगरप्रमुख धनपत यादवले पण्डितपुर र रामग्रामको विकास र बिस्तारका लागि सबै लाग्नुपर्ने बताउँदै नगरपालिकाको मात्र चाहनाले यस क्षेत्रको विकास सम्भव नभएको हँुदा तीनवटै सरकारको अग्रसरता अपरिहार्य रहेकोमा जोड दिए । प्रदेश सभासद खड्कबहादुर बस्नेत, बैजनाथ जैसवाल जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख भगवति यादव, प्रमुख जिल्ला अधिकारी स्मीम श्रेष्ठ, रामग्राम नगरपालिकाकी उप–प्रमुख सम्झना चौधरी, स्थानीय शोभा चौधरीलगायतले पण्डितपुर र रामग्रामको विकासमा जोड दिएका थिए ।
