प्रकाश डोटेल
स्याङ्जा
बर्खाको समयमा पानीको बहाव बढेसँगै जेठ महिनाबाट बन्द भएको स्याङ्जाको मिर्मीस्थित आँधीमुहानदेखि सेतीबेनीसम्मको स्टिमर (जलयातायात) सेवा पुनः सुचारु भएको छ ।
पानीको घट्दो बहाव र हिउँदमा कम पानी पर्ने भएपछि बन्द रहेको स्टिमर सेवा कात्तिक महिना लागेसँगै पुनः सुचारु भएको हो ।
नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युुत् कालीगण्डकी ‘ए’ परियोजनामा बाँध निर्माण गरेपछि बनेको जलाशयमा २३ वर्षदेखि जलयातायात सेवा वर्षात्को ३-४ महिना बाहेकको समयमा सञ्चालन हुँदै आएको छ । स्याङ्जाको कालीगण्डकी गाउँपालिका–७ मिर्मीस्थित आँधीमुहानदेखि स्याङ्जा, पर्वत र गुल्मीको सङ्गमस्थल सेतीबेनीसम्म साढे ७ किलोमिटरको दूरीमा स्टिमर सेवा सञ्चालनमा छ ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय स्याङ्जाको २०६२ सालमा स्वीकृत र आर्थिक वर्ष २०७०÷०७१ मा कम्पनी रजिष्ट्रारमा दर्ता भएर सेवा सञ्चालनमा आएको हो । सुरुवातका चरणमा साना र ठूला गरी १२ वटा स्टिमर रहेपनि पछिल्लो समय तीन वटा मात्रै स्टिमरबाट सेवा दिँदै आएको शिला शालीग्राम कालीगण्डकी जलयातायात प्रालिका अध्यक्ष डोलराज भट्टराईले बताए । स्याङ्जा पर्वत, गुल्मी र बाग्लुङ्गका साविक ३६ गाविसको आवगमन गर्ने गतिलो माध्यम स्टिमर सेवा बनेको भट्टराईले बताए ।
स्याङ्जाको सिमाना पर्वततर्फ कालीगण्डकी करिडोर र गुल्मीतर्फ कालीगण्डकी लोकमार्ग खुलेपछि स्टिमर सेवा मेला विशेषमा आन्तरिक पर्यटकहरु र शिला शालीग्राम दर्शन गर्नमा मात्र सीमित बन्दै गएको छ । शिला अवलोकन गर्न यदाकदा आउनेहरुले रिजर्भ गरेर सेतीबेनी पुग्ने गरे पनि यात्रुहरुको अभावमा स्टिमर नियमति चल्न सकेको छैन । धेरै स्टिमर व्यवसायी विस्थापित भइसकेका छन् ।
विगतमा सेतीबेनी बजारका व्यापार गर्ने, पर्वत गुल्मी र बाग्लुङ्गका व्यापारीहरुले स्टिमरबाट खाद्यान्न ढुवानी गर्दै आएका थिए । कालीगण्डकी लोकमार्ग र करिडोरले पर्वत र गुल्मी खण्डमा सुविधा सम्पन्न सडक विस्तार भएसँगै स्याङ्जातर्फ मोटरबाटोको सहज पहुँच पुगेपछि स्टिमर सेवा प्रभावित बनेको स्टिमर व्यवसायी टिकाराम कुँवरले बताए ।
दैनिक पाँच सयदेखि एक हजार यात्रुहरुले स्टिमरमार्फत् जलयात्रा गर्दै आएका थिए । पछिल्लो समय जलयातायात सेवाले यात्रु पाउन छाडेपछि स्टिमर व्यवसायी मर्कामा परेका हुन् । स्टिमर नचलेपछि अधिकांश स्टिमर बिग्रएर थन्किएका छन् ।
केही स्टिमरलाई बर्खाको भेलले बगायो भने थोरै बचेका स्टिमर टुट्ने, फुट्ने र गल्ने भएर काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेका छन् । स्टिमर सेवालाई निरन्तर दिन ठूलो खर्च लाग्ने र यात्रु अभावले लगानी नउठ्ने डर भएपछि व्यवसायी विस्थापित बन्न बाध्य भएका छन् ।
स्थानीय सरकारले निर्धारण गरे अनुरुप प्रतिव्यक्ति एकतर्फी टिकट काटेर जाँदा २ सय रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । रिजर्भ गरेमा स्टिमरको क्षमताअनुसार दुई हजारदेखि माथिको मूल्य तोकिएको छ ।
कालीगण्डकी नदीमा मिर्मीको आँधीमुहानदेखि सेतीबेनीसम्मको साढे ७ किलोमिटर दुरी जलयात्रा ३० मिनेटदेखि ४५ मिनेटसम्मको समय लाग्ने स्थानीयले बताए ।
यात्रुहरुले स्टिमर चढ्न छाडेर बस, जीप, मोटरसाइकल, अटोलगायतका सवारी साधन प्रयोग गर्न थालेपछि स्टिमर व्यवसायी थप समस्यामा पर्दै गएका छन्् । सडक सञ्जाल विस्तार र सहज पहुँचले आँधीमुहान र सेतीबेनीका बजार सुनसान बन्दै जाँदा र सवारी साधनमा भाडा सस्तो भएपछि स्टिमर चढ्ने यात्रु घट्दै गएका छन् ।
