बुटवल । मुलुकमा खानेपानी र सरसफाइको पहुँच ९८ प्रतिशत पुगेको छ । तर, पानीको गुणस्तर भने राम्रो छैन । परीक्षण गरिएका ६०.४ प्रतिशत घरपरिवारको पिउने पानीमा हानिकारक ई–कोली जीवाणु भेटिएको छ ।
राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले ‘नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१-०८२’ को पूर्ण नतिजा प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै सो कुराको जानकारी दिएको हो । स्वास्थ्य विज्ञहरुका अनुसार, ई–कोली मानव तथा जनावरको आन्द्रामा प्राकृतिक रूपमा पाइने जीवाणु हो । अधिकांश ई. कोली हानिरहित हुन्छन् र पाचन प्रक्रियामा सहयोग गर्छन् । तर, यसको केही प्रकार जसले झाडापखाला, पेट दुख्ने, बान्ता, र कहिलेकाहीँ गम्भीर स्वास्थ्य समस्या समेत निम्त्याउने गर्दछ ।
यो जीवाणु प्रायः दूषित पानी, अस्वस्थ खाना, काँचो वा राम्रोसँग नपाकेको मासु तथा फोहोर हातमार्फत् सर्छ । सुरक्षित खानेपानी प्रयोग गर्ने, खाना राम्रोसँग पकाउने र हात सफा राख्ने बानी अपनाए ई–कोलीबाट हुने संक्रमणबाट बच्न सकिन्छ ।
देशभरका १२ हजार ९६० घरपरिवारमा पुगेर यो अध्ययन भएको हो । सर्वेक्षणको नतिजाअनुसार नेपालमा बाल मृत्युदरको अवस्थामा सुधार देखिएको छ । प्रति १००० जीवित जन्ममा शिशु मृत्यु २७ जना र पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्यु ३१ जना रहेको पाइएको छ ।
प्रदेशगतरूपमा हेर्दा सुदूरपश्चिम प्रदेशमा मृत्युदर सबैभन्दा उच्च छ । भने बागमती र गण्डकी प्रदेशमा यो दर तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको छ । स्वास्थ्य सेवाको पहुँचका सन्दर्भमा ८५ प्रतिशत महिलाले कम्तीमा चार पटक पूर्वप्रसूति जाँच गराएका छन् । भने ९१.४ प्रतिशत प्रसूति दक्ष स्वास्थ्यकर्मीबाट हुने गरेको पाइएको छ ।
बाल पोषणको क्षेत्रमा अझै सुधारको आवश्यकता औंल्याउँदै प्रतिवेदनले ३१.५ प्रतिशत बालबालिकामा पुड्कोपन र २४.३ प्रतिशतमा उमेर अनुसारको तौल कमी (लिखुरे) रहेको उल्लेख गरेको छ । मधेश प्रदेशमा लिखुरेपनको समस्या सबैभन्दा बढी ३३.२ प्रतिशत छ । ६९.७ प्रतिशत आमाले ६ महिनासम्म आफ्नै दूध मात्र खुवाउने गरेका छन् । जसमा सुदूरपश्चिम प्रदेश सबैभन्दा अगाडि छ ।
शिक्षातर्फ आधारभूत तहमा विद्यालय बाहिर रहने बालबालिकाको संख्या न्यून रहेको तथ्यांकले देखाएको छ । माध्यमिक तहमा १३.२ प्रतिशत पुगेको देखिन्छ ।
