बुटवल । वडादसैँ तथा कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा रुपन्देहीको बुटवल उप–महानगरपालिका–११, देवीनगरमा परम्परागत सराय नाच प्रदर्शन गरिएको छ । गुल्मी, अर्घाखाँची, पाल्पालगायतका पहाडी जिल्लामा प्रचलित सराय नाचलाई स्थानीयले बुटवलमा पनि निरन्तरता दिएका हुन् ।
देवीनगरस्थित दुर्गा मन्दिर परिसरमा प्रदर्शन गरिएको सराय नाचमा सहभागीले काठका हतियार प्रदर्शन गर्दै ‘वाक्खै वाक्खै’ भन्दै परम्परागत शैलीमा नाच प्रस्तुत गरेका थिए । पहाडी जिल्लाको मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोडिएको सराय नाच हेर्न स्थानीय तथा संस्कृतिप्रेमीको आकर्षण रहने गरेको छ ।
सराय नाच विशेषगरी दसैँको टीकाको भोलिपल्टदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म प्रदर्शन गर्ने परम्परा छ । खुँडा, भाला, तरबार, ढाललगायतका परम्परागत हतियार प्रयोग गरी युद्धको झल्को दिने गरी नाचिने सरायमा वीररस झल्किन्छ । विभिन्न भाका र लयमा हतियार जुधाउँदै नाचिने यो परम्परा धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक घटना र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ ।
लुम्बिनी प्रदेशका गुल्मी, अर्घाखाँची, पाल्पा र प्यूठान जिल्लाका विभिन्न कोटघर तथा दुर्गा र कालिका मन्दिरमा सराय नाचको विशेष महत्त्व छ । विशेषगरी अर्घाखाँचीको अर्घा, गुल्मीको इस्मालगायतका क्षेत्रमा सराय नाचलाई दसैँको महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा लिने गरिन्छ । परम्परागत रूपमा पहाडी क्षेत्रका शक्तिपीठ र कोटघरमा प्रदर्शन गरिँदै आएको यो नाच पछिल्लो समय बसाइँसराइसँगै तराईका विभिन्न क्षेत्रमा पनि फैलिएको छ ।
पहाडी जिल्लाबाट बसाइँसराइ गरी बुटवलमा बसोबास गर्ने समुदायले आफ्नो मौलिक संस्कृति र परम्परालाई जोगाउने उद्देश्यले सराय नाच प्रदर्शन गर्दै आएका छन् । बुटवलको देवीनगरमा नवदुर्गा मन्दिर समितिको आयोजनामा विगतदेखि नै सराय नाच प्रदर्शन हुँदै आएको छ । मन्दिर समितिका अध्यक्ष अर्जुन कुँवरका अनुसार नयाँ पुस्तालाई परम्परागत संस्कृतिबारे जानकारी गराउँदै यसको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले नाचलाई निरन्तरता दिइएको हो ।
पहिले पहाडी जिल्लाका निश्चित कोटघर र शक्तिपीठमा सीमित रहेको सराय नाच अहिले बुटवललगायत तराईका विभिन्न क्षेत्रमा पनि प्रदर्शन हुन थालेको छ । यसले बसाइँसराइसँगै संस्कृति र परम्परासमेत नयाँ स्थानमा विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ । नयाँ पुस्तामा मौलिक कला र संस्कृतिप्रतिको चासो बढाउन तथा ऐतिहासिक परम्परालाई जीवन्त राख्न यस्ता सांस्कृतिक कार्यक्रम महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् ।
