परासी । दुःखै दुःख झेलेका सुस्तावासीको अहिले दैनिकी सहज हुँदैछ । बिजुली, सडक, विद्यालयको निर्माण र पहुँच विस्तार भएपछि अहिले नारायाणी नदीमा झोलुङ्गे पुल सञ्चालनमा आएको छ । डुङ्गाबाट जोखिमपूणर् यात्रा गर्दै आएका नागरिकलाई अहिले नारायणी तर्न सहज भएको छ ।
नारायाणी नदीमा पुल नहुँदा सुस्तावासी डुङ्गाबाट नारायणी तर्थे । त्यसपछि गाउँपालिका केन्द्र र जिल्ला सदरमुकाम परासी एवं अन्य विभिन्न काम सकेर फर्कन्थे । नारायणी नदीमा झोलुङ्गे पुल सञ्चालनमा आएपछि भारतीय पक्षबाट पटक-पटक अतिक्रमणको चपेटामा परेको सुस्ता सामान्य कामको लागि पनि भारतको भर पर्ने अवस्थाको अन्त्य भएको सुस्ता बचाउ अभियान कार्यबहाक अध्यक्ष एवं वडा नम्बर ५ का वडासदस्य आदम खानले बताए ।
ॅपुल नहुँदा हामी भारतीय बाटो भएर हिंड्नु पर्दथ्यो । त्यसबेला भारतीय सीमा सुरक्षा फौज एसएबसीले गाली गर्दा चुप लागेर हिंड्थ्यौं । पुल निर्माण भई सञ्चालनमा आएपछि सुस्तावासीलाई सजिलो भएको छ, पुल बनेपछि छरितो पनि भएको छ ।’-उनले भने ।
नारायणी नदी पुल नहुँदा सुस्ताका पारिका विद्यार्थीहरु वारिका स्कुलमा पढ्न आउने भारतीय बाटो प्रयोग गर्थे । डुङ्गाको कष्टपूणर् यात्रा गर्न बाध्य थिए । अब उनीहरुका ती कष्टका दिन सकिएका छन् । ॅबल्ल हामीले विकास देख्न पाएका छौं, राज्यको अनुभूति गर्न पाएका छौँ ।’-स्थानीय जयनारायाण शाहले भने ।
करिब रु २३ करोड लागतमा निर्माण सम्पन्न भएको पुलको एक हजार पाँच सय ७१ मिटर लम्बाई छ भने चौडाई १ दशमलवल ६ मिटर रहेको छ । २०७२ सालमा निर्माण सुरु भएको भए पनि ठेकेदारको लापरबाहीले ढिलाइ भएको हो ।
त्यस्तै, नेपाल सरकारको वैकल्पिक सौर्य उर्जा विभाग र गाउँपालिका मिलेर अहिले एक सय किलोवाटको सोलार मिनिग्रिड जडान गरिएको छ । संघीय सरकारको ६० र गाउँपालिकाको ४० प्रतिशत लगानीमा निर्माण गरिएको मिनिग्रिडले अहिले सुस्तालाई झिलीमिली बनाएको छ । सबैका घरमा बत्ती बलेको छ । सडक बत्ती र साना कुटिर उद्योगलाई समेत पुग्ने गरी विद्युत् पुगेको छ ।
गरिब र विपन्नका लागि सुस्तामा सरकारले आवास निर्माण गरिदिएको छ । संघीय सरकारको लगानी र प्रदेश सरकार तथा गाउँपालिकाको समन्वयमा दुई सय ५० वटा आवास निर्माण भएका छन् ।
सघन सहरी विकासको कार्यक्रमले अहिले चार हजार ६ सय मिटर सडक आरसीसी गरिदिएको छ । त्यहाँको खानेपानीको अवस्था सुधार गर्न ओभरहेड ट्याङ्की निर्माण भएको छ । पहिले रहेको एउटा स्वास्थ्य इकाई जनशक्तिको अभावमा सञ्चालन हुन सकेको थिएन । अहिले गाउँपालिकाले स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्थापन गरिदिएको छ । स्वास्थ्य इकाई अहिले २४सँै घण्टा सेवा भएको छ । त्यस्तै, गाउँमा नै सशस्त्र प्रहरीको बीओपी निर्माणको काम अगाडि बढेको छ ।
यता सिँचाइका लागि किसानलाई सोलारबाटै बोरिङको व्यवस्था भएको छ ।
सुस्ताको विगत
तत्कालीन राजा महेन्द्रले २०२२ सालमा सुस्तामा चार सय परिवारको बस्ती बसाले । त्यसपछि यहाँका बासिन्दा सधैँ भारतीय पक्षबाट कुटपीट र थिचोमिचोमा परे ।
२०२७ सालमा नापनक्सा गर्न खटिएको टोलीलाई नै भारतीय पक्षले लखेटेका थिए । सरकारले प्रहरी परिचालन गरेर नापनक्सा गरी २०३१ सालमा जग्गा धनीपुर्जा वितरण गरेको थियो । त्यसपछि स्थानीय ढुक्क भएर बसेका थिए । २०३४ सालमा नारायणी नदीले धार परिवर्तन गर्दा बस्ती बगरमा परिणत भयो, स्थानीय बिचल्लीमा परे ।
सरकारले अधिकांश बाढीपीडितलाई सुरक्षित स्थान भन्दै नारायणी नदीवारि स्थानान्तरण गर्यो । तर खनजोत र वर्षभरि गरीखाने जग्गा नारायणी पारि भएकाले विस्थापितहरू बिस्तारै फेरि पुरानै थातथलो फर्किएका थिए ।
२०४० सालमा भारतीय सुरक्षाकर्मीले नेपाली भूमिमा पसेर अतिक्रमण गर्नुका साथै दुव्र्यवहार गर्न खोज्दा सुस्तावासीले लखेटेका थिए । त्यसैलाई कारण बनाएर १० र १५ जना युवाविरुद्ध वारेन्ट जारी गरेर जुनसुकै समयमा पनि पक्राउ गर्न सीमा सुरक्षा बललाई निर्देशन दिएको थियो ।
सुस्ता गाउँपालिका-५, सुस्तामा करिब पाँच सय घरधुरी छ । वर्षौंदेखि बसोबास गर्दै आएका अधिकांशसँग नागरिकता छैन । सुस्तामा ३ सय ५० जना मात्र मतदाता रहेका छन् । उनीहरुले अब सरकारले नागरिकता दिनुपर्ने माग गरेका छन् ।
पश्चिम नवलपरासीको नेपाल-भारत सीमामा १६ वटा सीमास्तम्भ छन् । जिल्लाको सनहीदेखि कुडियासम्म सीमास्तम्भ भए पनि सुस्ताको २४ किलोमिटर क्षेत्रमा सीमास्तम्भ छैन ।
