देवदह बौद्ध पर्यटकीय स्थल हो । देवदहमा आधा दर्जन पुरातात्विक संरचना भेटिएका ठाउँ छन् । ती स्थलमा भेटिएका पुरातात्विक वस्तु र भग्नावशेषले आगामी दिनमा पर्यटन प्रवद्र्धनको प्रचुर संभावना देखिन्छ । बुद्ध मावली देवदहलाई पर्यटकीय ढंगले विकास गर्ने गरी केही काम भएका छन्, तर पछिल्ला वर्ष देवदहमा बढ्दो प्रदूषणले संभावित पर्यटन प्रवद्र्धनमा असर गरेको छ ।
नगरपालिकाले फोहरमैला व्यवस्थापन गर्न नसकिरहेका बेला वायु प्रदूषण बढ्दो छ । देवदहको सिमाना नवलपरासीमा स्थापना भएको पाल्पा सिमेन्ट उद्योगलगायत केही उद्योगले प्रदूषण बढाएका छन् । देवदह नगरपालिकाले गरेको वातावरणीय प्रदूषण निगरानीको प्रतिवेदनअनुसार, मापदण्डभन्दा बढी प्रदूषण भएको देखिएको छ । हावामा धुलोको मात्रा अत्याधिक रहेको अध्ययन प्रतिवेदनले औंल्याएको छ । प्रतिवेदनमा पार्टीकलर म्याटर २.५ मा ४० हुनुपर्नेमा ५३ रहेको छ । पार्टीकलर म्याटर १० मा १ सय २० हुनुपर्नेमा १ सय २६ रहेको उल्लेख छ । अत्याधिक धुलो हावामा रहेकाले एलर्जी र स्वासप्रश्वासमा समस्या देखिन सक्ने भएकाले अनिवार्य माक्स प्रयोग गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ । हावामा अत्याधिक धुँलो फैलिँदा त्यसले फोक्सोको क्यान्सरको जोखिम निम्त्याउने भएकाले बेलैमा सावधानी अपनाउन आवश्यक छ ।
देवदह नगरपालिकाले नगरको प्रदूषणको अवस्था अध्ययन गरेर सकारात्मक काम गरेको छ । अब अध्ययन प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्न प्राथमिकता हुनुपर्छ । उद्योगहरु चल्नुपर्छ तर न्यूनतम मापदण्ड पालना गर्न समेत उद्योगले ध्यान दिएका छैनन् । सिमेन्ट उद्योगले प्रदूषण नियन्त्रणका लागि तोकेकोे मापदण्ड पालना नगरेको यसअघि नै सार्वजनिक भएको छ । साँस्कृतिक सम्पदालाई प्रदूषण मुक्त बनाउने अभियान नचलाउने हो भने हाम्रा साँस्कृतिक धरोहर विनाश हुँदै जाने जोखिम छ । लुम्बिनीमा पनि बढ्दो प्रदूषणले पुरातात्विक वस्तु र संरचना जोखिम बढ्दै गएको यस अघिको अध्ययनले औँल्याएको छ ।
देवदहलाई प्रदूषणमुक्त बनाउन फोहरमैला व्यवस्थापनको मोडल तयार गरी कार्ययोजना बनाएर काम गर्न पालिका नेतृत्वले ढिलाइ गर्न हुुन्न । अर्कोतिर बढ्दो वायु प्रदूषणलाई न्यूनीकरण गर्न सिमेन्टलगायत उद्योगलाई प्रदूषण मापदण्डको पालनाका लागि आग्रह गर्नुपर्छ । त्यो आग्रह नमाने कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याउनु नै उत्तम विकल्प हो ।
