जलवायु परिवर्तनले खडेरी बढ्दै गरेको र कृषि क्षेत्रमा बहुआयामिक असर देखिन थालेको एक अध्ययनले देखाएको छ । राष्ट्रिय जलवायु सर्वेक्षण-२०२२ ले जलवायु परिवर्तनले कृषि क्षेत्रमा रोगकिराको प्रकोप बढ्दै गएको र कृषि उत्पादकत्व घट्दै गरेको उल्लेख गरेको छ ।
जलवायु परिवर्तनले सबैतिर प्रभाव देखिन थालेका छन् । खडेरी, बाढी पहिरो जस्ता असरले कृषि क्षेत्रलाई मात्रै नभई मानव जीवनका विविध पक्षलाई असर गरेको छ । मान्छेले पहिलेदेखि हासिल गरेका ज्ञान र सीपले मानव जीवनलाई सहज र सरल बनाउँदै लगेको हो । परम्परागत ज्ञान र सीपका आधारमा मानव जीवन नचल्ने अवस्थामा आइपुगेको छ । जलवायु परिवर्तनले अहिलेसम्म देखिएका असर अझँै बढ्ने देखिन्छ । खेतीपातीबाट मान्छे विस्तारै अलग हुने जोखिम बढेको छ नै, खानेपानीको मुहान सुक्दा पहाडमा बस्ती छाडेर हिंड्न थालेका छन् । कुवा र पँधेराले पहाडी जीवन धानिएको थियो । अहिले ती पँधेरा सुख्खा भएका छन् । सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये सुदूर पश्चिम र कर्णाली प्रदेशका दुई तिहाइभन्दा बढी सहभागीले खोला पूर्णरुपमा सुक्न थालेको बताएका छन् ।
जलवायु परिवर्तनको मुद्दा अब समुदायदेखि सरकारसम्मको सरोकार हुनुपर्छ । जलवायु परिवर्तनले पार्ने असर र त्यसको न्यूनीकरणका लागि पहलकदमी लिन तहगत सरकारबीच समन्वय र सहकार्य आवश्यक छ । तहगत सरकारबीचको सहकार्य र समन्वयले नै समुदायलाई एउटै लयमा हिडाउन सकिन्छ । पानीका मुहान जोगाउने अभियान चलाउनुपर्नेछ । पहिले-पहिले वरपीपल रोप्ने चलन थियो, अहिले लामो आयु भएका ती रूख रोप्न छाडिएको छ, भएका पनि काट्न थालिएको छ । मुहान जोगाउने विषय प्राथमिकतामा पर्दैन् । मनपरी डोजर चलाएर बाटो खन्दा कतिपय ठाउँमा पानीका मुहान पुरिएका छन् । कतिपय मुहान डोजरले छिया-छिया भएका छन् ।
लुम्बिनी प्रदेश सरकारले केही वर्षअघि एक गाउँ एक पोखरी कार्यक्रम सुरु गरेको थियो । यो कार्यक्रमले निरन्तरता पाउन सकेन् । गाउँमा भएका पोखरी मासिएका छन् । अब जलवायु परिवर्तनको असरसँग जुध्न सरकारले समुदायतहमा गर्नुपर्ने काम गर्न ढिलाइ गर्न हुन्न । कतिपय नीतिगत व्यवस्था भइसकेको छ भने कपितय गर्न बाँकी काम पनि टुंगो लगाएर जलवायु परिवर्तन अनुकुलन अभियान चलाउन ढिलाइ नगरौं ।
