अपवादलाई छाडेर नेपालका अधिकांश सरकारी विद्यालयहरुको सिकाइ अभ्यास रोगजगारमुखी र जीवनउपयागी छैन । किताबी ज्ञानमा मात्र सीमित छ । यस्तो अवस्थामा रूपन्देहीको सिद्धार्थनगर–१ बेलहियास्थित बेलहिया माध्यमिक विद्यालयले विद्यार्थीलाई पढाइसँगै अतिरिक्त क्रियाकलापमा रमाउने वातावरण बनाएको छ । विद्यार्थीलाई स्वरोजगार बन्नुपर्छ भन्ने सिकाइका लागि विद्यालयमै पढ्दै, कमाउँदै, रमाउँदै कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । जसअन्तर्गत कक्षा ६ देखि कक्षा ९ सम्मका विद्यार्थीहरुलाई प्रत्येक महिनामा एउटा सीप सिकाउने र त्यसबाट आयमूलकतर्फ जोड्दै आर्जन भएको रकम विद्यार्थीलाई हस्तान्तरण गरिन्छ । प्रत्येक महिना एउटा सीपमूलक तालिम दिइ विद्यार्थीहरुले पढाइसँगै सीपलाई आयतर्फ कसरी जोड्न सकिन्छ भन्नेतर्फ जोड दिएको छ ।
यो कार्यक्रमअन्तर्गत विद्यार्थीहरुले आँपको मुरब्बा बनाउन सिके र केही बजारमा पनि बेचे । यस्तै अचार बनाउने, च्याउ खेती, फुरनदाना बनाउने, चुरापोते बनाउने, टपरी बुन्ने, फूलका बिरुवा उमार्ने, फुड फेस्टिबल, अमला केण्डी, मैनबत्ती, मेहदी लगाउने जस्ता धेरै जीवनोपयोगी तालिमहरु गरेका छन् ।
कार्यक्रमका लागि शिक्षकले आवश्यकताका आधारमा योजना बनाइ आफैँ लगानी गर्छन्, केही विद्यार्थीहरुले पनि ऐच्छिक रुपमा लगानी गर्छन् । लगानीबाट उत्पादनमा जोड्दै त्यसलाई बिक्रीतर्फ लगिन्छ, जसबाट हुने आम्दानीले लगानी कर्ताको खर्च दिइ बाँकी मुनाफालाई विद्यार्थीहरुमा बाँड्ने गरिएको छ । सीप सिकाएपछि विद्यार्थीहरुले उत्पादन गरेका वस्तुहरु बिक्री गरी उनीहरुलाई आयआर्जन गर्न सिकाउंछ । उत्प्रेरित गर्छ ।
चुनौतीका बिचमा पनि विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार सुधारका क्षेत्रमा धेरै प्रगति गरेको देखिन्छ । वास्तवमा बेलहिया माध्यमिक विद्यालयले जस्तै पढ्दै, कमाउँदै, रमाउँदै कार्यक्रम सबै सामुदायिक विद्यालयमा सञ्चालन गर्न सक्ने हो भने विद्यार्थीहरु व्यवहारिक र रोजगारमूलक सीपयुक्त बन्न सक्छन् । अहिले विद्यालयका बालबालिकाहरु मोबाइल फोन अत्याधिक प्रयोगको लतमा फसेका छन् । यद्यपि यो विश्वव्यापी समस्या हो । तर यस्तो अवस्थामा बालबालिकाहरुलाई पढ्दै गर्दा कमाउने बानीको विकास गर्न सके उनीहरु काम र आयआर्जनप्रति जानकार र जागरुक हुन सक्छन् । यसले अन्ततः मुलुकको आर्थिक विकास र समृद्धिमा पनि टेवा दिनसक्छ । यस्तो कार्यक्रमलाई सबै विद्यालयमा विस्तार गर्न संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारको ध्यान जान जरुरी छ ।
