चुलोचौकोमा सिमित नेपाली महिला अवसर पाए नेतृत्वमा अब्बल देखिएका छन् । संविधान जारी भएपछि महिलालाई हरेक क्षेत्रमा सहभागिता सुनिश्चित गरेपछि महिला नेतृत्व विकास भएको छ । महिला नेतृत्व विकाससगैं त्यसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन देखा परेका छन् ।

नवलपरासी बर्दघाट सुस्ता पश्चिममा ६५ सामुदायिक वन मध्ये तीन सामुदायिक वनमा महिलाले नेतृत्व गरेका छन् । कुल सामुदायिक वन मध्ये तीन सामुदायिक वनको नेतृत्व हुनु न्युन हो तर नेतृत्व गरेका सामुदायिक वनको संख्या न्युन भएपनि महिलाले नेतृत्व गरेका वन अब्बल हुनु सुखद संकेत हो । पुरुषले नेतृत्व गर्दा उत्पन्न विवादित बनेका सामुदायिक वनमा अहिले विवादको छिनोफानो भएको छ । ती वनमा सुशासन पनि अब्बल हुनुले महिला इमान्दार र जवाफदेही छन् भन्ने हो । नवलपरासी—१२ मा रहेको बुद्धमंगल महिला सामुदायिक वन, सुनवल—७ मा रहेको ज्यामिरे सामुदायिक वन र सुस्ता—२ मा रहेको मदारबाबा सामुदायिक वनमा महिलाले नै नेतृत्व गरेर वन संरक्षणमा अब्बल हुनु नेपाली समाजमा महिला नेतृत्व निर्माणको जग राम्रो बन्दै गरेको देखिन्छ ।

मदारबाबा सामुदायिक वन पहिले विवादमा जेलिएको थियो । गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशको सीमा क्षेत्रमा पर्ने यो वनमा नदीजन्य पदार्थको दोहनले पनि विवाद बढाएको थियो । जब यो सामुदायिक वनमा कुन्ती मुखियाले नेतृत्व गरिन्, सीमा सम्बन्धी विवाद मिल्यो,ढुंगागिट्टी मनपरी निकासी पनि रोकियो । समुदायले नेतृत्वप्रति अपनत्वबोध गरेका छन् । ज्यामिरे सामुदायिक वनमा महिला नेतृत्वमा आएपछि खिसीटयुरी गर्नेहरु अहिले प्रशंसा गर्न थालेका छन् । वन हेरालु पनि महिला नै छन् । वनमा चोरी निकासी रोक्न महिलाले सक्तैनन्, पुरुष चाहिन्छ भन्नेहरु अहिले गलत सावित भएका छन् । महिलाको नेतृत्व अब्बल भएपछि लैंगिक समावेशीकरणलाई सबल बनाउन अझै बल पुगेको छ ।

राज्यका सबै निकायमा महिला सहभागिता सुनिश्चित गर्न संवैधानिक प्रबन्ध छ । राज्यको नीति निर्माण तहमा ३३ प्रतिशत सहभागिता सुनिश्चित गरिएको छ । निजामति, प्रहरी लगायत क्षेत्रमा पनि आरक्षणको व्यवस्थाले महिला नेतृत्व विकासमा बल पुगेको छ । स्थानीय तहमा अध्यक्ष र उपाध्यक्ष तथा प्रमुख र उपप्रमुख मध्ये एक महिला हुनुपर्ने र वडा वडाध्यक्ष सहित निर्वाचित पाँच जनप्रतिनिधि मध्ये एक दलित महिला सहित दुई महिला अनिवार्य व्यवस्थाले तलदेखि नै महिला नेतृत्व विकास हुँदै महिला नेतृत्वको जग बलियो बनेको छ ।

सामुदायिक वन उपभोक्ता समुहमा पहिले देखि नै ५० प्रतिशत महिला अनिवार्य व्यवस्था थियो । अध्यक्ष धेरै सामुदायिक वनमा पुरुष भएपनि अरु पदमा महिलाले कुशलतापूर्वक जिम्मेवारी बहन गर्दै आएका छन् ।
समाजमा लैंगिक असमानतालाई न्युनिकरण गर्न अझै व्यवहारिक प्रयोगमा सकारात्मक बन्न प्रेरित आवश्यक छ । नवलपरासी पश्चिमका महिलाले नेतृत्व गरेका सामुदायिक वनको अब्बल कामले महिला नेतृत्वलाई स्विकार र स्थापित गर्न प्रेरणा दिएको छ ।