बसाई सरेर हिंड्दा अहिले मध्यपहाड रित्तिंदै गएको छ । गाउँ जाँदा रमाउनेहरु अहिले पहिलेझैँ पाउँदैनन् । गाउँमा युवा छैनन् । पैसा कमाएकाहरु छाड्दै जाँदा गाउँमा आम्दानी नहुनेहरु मात्रै बस्न बाध्य छन् । जति बसेका छन्, उनीहरुलाई पनि आफन्त र छिमेकीले छाड्दै जाँदा गाउँ निरश र उराठ लाग्न थालेको छ ।
के मध्यपहाडको गाउँमा संभावना नै नभएको हो ? कतिपय गाउँमा खानेपानीको मुहान सुकेर पिउने पानीको चर्को समस्या छ । तर गाउँमा पहिलेभन्दा अहिले विकास पूर्वाधार पुगेको छ । सडक, स्वास्थ्य चौकी, विद्यालय भवनलगायतका पूर्वाधार गाउँमा राम्रो छ । विकासको आधारभूत जग बस्दै जाँदा गाउँमा मान्छे छैनन् । जतिबेला मान्छे थिए, विकास पुगेको थिएन् । अहिले विकास पुगेको छ, मान्छे छैनन् । बढ्दो वैदेशिक रोजगारी र त्यसबाट भएको आम्दानीले गाउँबाट बसाई सर्न बाध्य बनायो । वैदेशिक रोजगारीबाट गरेको आयआर्जनलाई उत्पादनमूलक काममा लगानी गर्नुको साटो तराईमा एउटा घडेरी किन्ने र घर बनाउनमै व्यक्तिको जीवनभरको कमाइ सकिएको छ । छोराछोरीको लालनपालन र शिक्षादिक्षामा पनि चर्को खर्च हुँदा वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त आम्दानी उत्पादनमूलक काममा लगानी हुन सकेन् ।
गाउँ बसाईसराइले रित्तिंदै जाँदा बाँझिएका खेतबारीलाई एकीकृत गरी ठूला कृषि फर्म खोल्न सकिन्छ । हरेक पालिकाले पालिकाभित्रको बाँझिएको जग्गाको लगत निकालेर जग्गा एकीकृत गरी कृषि फर्मलाई लिजमा दिने व्यवस्था मिलाउने हो भने गाउँमा लगानी भित्रिन सक्छ । फलफूल, जडीबुटी र अन्य रैथाने उत्पादनका लागि पहाडमा धेरै संभावना छ । जग्गा एकीकृत हुन सक्दा ठूला कृषि फर्मले जग्गा किन्न समेत सक्छन्, त्यस्तो संभावना नभएको अवस्थामा लिजमा दिने व्यवस्था मिलाएर पहाडमा अवसर श्रृजना गर्न सकिन्छ । यातायात सञ्जाल पुगेकोले उत्पादन भएको वस्तुलाई बजार पु¥याउन समस्या छैन । स्वदेशदेखि विदेशसम्मको बजारमा नेपाली बस्तुको माग छ ।
पाल्पाको रिब्दिकोट गाउँपालिकाबाट यो वर्ष ६ करोडको अकबरे खुर्सानी बजार पुग्यो । बजारको माग धान्न अझैँ उत्पादन गर्नुपर्ने छ । यो वर्षको दसैँ–तिहारमा बुटवलमा मुस्ताङ र जुम्लाको स्याउले बजार ओगट्यो, जसले भारतीय स्याउलाई केही समय विस्थापित ग¥यो । मुस्ताङ र जुम्लामा स्याउ फर्म हेरेका यहाँका फलफूल व्यवसायीहरुले आगामी वर्ष नेपाली स्याउले केही महिना भारतीय स्याउको आयात प्रतिस्थापन गर्ने अनुमान लगाइरहेका छन् । रोल्पामा व्यवसायिक टिमुर खेती विस्तार भइरहेको छ । यहाँको टिमुर युरोपेली मुलुकहरुमा माग बढ्न थालेको छ । गुल्मी,पाल्पा, अर्घाखाँचीलगायत मध्यपहाडका विभिन्न जिल्लामा टिमुर खेती प्रशस्तै गर्न सकिने संभावना छ । अब ठूलो परिमाणमा खेतीमा लगानी गर्न व्यवसायीहरु अग्रसर भइरहेका बेला मध्यपहाडमा कृषिको औद्योगिकरणको संभावना प्रचुर छ ।
पहाड संभावनाको खानी हो । अहिले भइरहेको बसाईसराइलाई रोक्ने अवसर पनि हो कृषिमा लगानी । ठूला फर्म खुल्ने बित्तिकै पहाडमा रोजगारीको श्रृजना हुन्छ । बसाईसराइले समस्या भयो भनेर निराश हुने नभई समस्यालाई अवसरको रूपमा उपयोग गर्न ढिला नगरौँ ।
