बुटवल उप–महानगरपालिकाले शिवनगर सामुदायिक वनमा रहेको गौशालामा ४ सय छाडा गाई व्यवस्थापन गर्दै आएको छ । पटक–पटक सडकमा छोडिएका गाईवस्तु समातेर गौशालामा राख्दै आएको उप–महानगरपालिकालाई अहिले छाडा गाईवस्तु व्यवस्थापन चुनौती बनेको छ । गौशालामा रहेका गाईको आहारा व्यवस्थापनको जटिलता एकातिर छंदैछ । सडकमा रहेका गाई गौशालामा पु¥याएको केही दिनमै उत्तिकै संख्यामा गाईवस्तु सडकमा देखिन्छन् ।
किसानले दूध दिन छाडेपछि गाई सडकमा छाड्ने प्रवृत्तिले छाडा गाईवस्तु व्यवस्थापन जटिल बन्दै गएको छ । किसानले सडकमा छाड्ने र उप–महानगरपालिकाले गौशालामा पु¥याउने नियमित झैँ भएकोे छ । किसानका गोठका गाई सडकमा छाड्ने प्रवृत्ति कायम रहेसम्म छाडा गाईवस्तु व्यवस्थापन सहज हुन्न । अझ पछिल्ला केही महिनायता भारतबाट गाईवस्तु ल्याएर छाड्न थालेको पाइएकोले छाडागाईवस्तु व्यवस्थापन आगामी दिनमा झनै जटिल बन्ने संकेत देखिएको छ । गत भदौमा सडकमा छाडिएको साँढेको आक्रमणबाट बुटवलमा एक महिलाको ज्यान गयो । छाडा गाईवस्तुकै कारण कतिपय सवारी दुर्घटना भएका छन् । छाडागाईवस्तुले सडक असुरक्षित बनेको छ । सडकलाई सुरक्षित बनाउन छाडा गाईवस्तु व्यवस्थापन जति आवश्यक छ, छाडा छाड्ने प्रवृत्ति रोक्न उत्तिकै ध्यान दिन जरूरी छ । छाडा गाईवस्तुले खेतीपाती जोगाउन अप्ठारो भएको छ । वन्यजन्तुबाट जोगाउन बरु सजिलो मानेका किसानका लागि छाडा गाईवस्तुबाट जोगाउन सकस परेको छ ।
किसानको गोठमा ट्याग लगाईदिने र स्थानीय तहको कृषि शाखाले रेकर्ड राख्ने परिपाटी विकास गर्दा छाडा गाईवस्तुको दीगो व्यवस्थापन हुनसक्छ । त्यसका लागि पहिले रूपन्देहीका स्थानीय तह मिलेर नमूनाको रुपमा काम अघि बढाउन सक्छन् । त्यसपछि विस्तारै यो नेटवर्क बढाउँदै लैजान सकिन्छ । कृषि सूचना प्रणाली एकीकृत ढंगले राख्नेबारे सूचना प्रविधिको प्रयोगलाई प्राथमिकतासाथ अघि बढाउन पहल भइरहेको बेला छाडा गाईवस्तु व्यवस्थापनका लागि स्थानीय तह मिलेर व्यवस्थित सूचना प्रणालीको विकास गर्न सक्छन् ।
एकीकृत सूचना प्रणालीको प्रयोग गरेर अघि बढ्दा कसले छाडेको गाई थाहा लाग्छ । कसैले सीमा पारिबाट ल्याएर छाडेको भए पनि त्यसको जानकारी पाउन सहज हुन्छ । अहिले भइरहेको व्यवस्थापनको तरिका बालुवामा पानी राखेझैँ हो । गौशालामा गाई पाल्ने काम मात्रै होइन्, स्थानीय तहको । गाई पाल्ने किसानले नै गाईवस्तुको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ ।
