सुशील बस्याल (राष्ट्रप्रेमी)
स्ववियु (स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन) नेपालको विद्यार्थी राजनीतिमा एक महत्वपूर्ण संस्था हो, जसले विद्यार्थीहरूको हक र अधिकारको रक्षामा सक्रिय भूमिका निभाउँदै आएको छ। 
त्रिभुवन विश्वविद्यालयले आगामी चैत ५ गते स्ववियु निर्वाचन गर्ने निर्णय गरेको छ। यस निर्णयसँगै विद्यार्थीहरूको बीचमा शैक्षिक सुधार र भविष्यका राजनीतिक नेतृत्वको सम्भावनाका बारेमा चासो र चर्चा बढेको छ। तर, यी चुनावका बीच, एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ— के वास्तवमा स्ववियु चुनावले विद्यार्थीसँगै राष्ट्रको राजनीति र शैक्षिक प्रणालीमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ?

स्ववियु चुनाव: इतिहास र उद्देश्य
नेपालका क्याम्पसहरू केवल अध्ययन गर्ने स्थल मात्र होइन, यहाँका विद्यार्थीहरूले राजनीतिक र सामाजिक परिवर्तनको लागि संघर्ष गर्ने मैदान पनि हुन् ।   २०१८ सालमा स्थापना भएको स्ववियु (स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन) ले यिनै क्याम्पसहरूमा विद्यार्थीहरूको अधिकारको रक्षा गर्दै आएको छ। यस संस्थाले शिक्षामा सुधार ल्याउने, प्रशासनिक असमानता हटाउने र भविष्यका नेताहरू तयार पार्ने उद्देश्य लिएको छ। अब, स्ववियु चुनावले नेपालको शैक्षिक र राजनीतिक परिप्रेक्ष्यमा नयाँ दिशा दिने सम्भावनासहित एक ऐतिहासिक मोड लिन लागेको छ। यसको इतिहासमा २०४६ सालको बहुदलीय आन्दोलन र २०६२/६३ को जनआन्दोलनमा उल्लेखनीय योगदान रहेको छ।

शैक्षिक सुधार र राजनीतिक नेतृत्वको उत्पत्ति

स्ववियु चुनावको महत्व केवल विद्यार्थीहरूको आवाज उठाउनुमा मात्र सीमित छैन। यसले नेपालको भविष्यका नेताहरूको निर्माणमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउन सक्छ। अहिलेको विद्यार्थी वर्गसँग राम्रो शिक्षा र जिम्मेवार नेतृत्वका लागि ठूलो सम्भावना छ। नेपालको राजनीति र शैक्षिक व्यवस्था दुवै स्थानमा सुधारका लागि यो चुनाव एक अवसरको रूपमा प्रस्तुत भएको छ।
स्ववियु चुनावले केवल विद्यार्थीहरूको अधिकारको रक्षा गर्ने कार्य मात्र गर्दैन, यो देशका भविष्यका नेताहरूलाई पनि प्रशिक्षित गर्न सक्छ। जब विद्यार्थी नेता राजनीति, समाज र अर्थतन्त्रका मुद्दामा विचार गर्छन् र शैक्षिक वातावरणमा सुधारका लागि संघर्ष गर्छन्, तब उनीहरू स्वभाविक रूपमा प्रभावशाली नेतृत्वका रूपमा विकसित हुन्छन्। यसैले, स्ववियु चुनावलाई एक प्रकारको ‘नर्सरी’का रूपमा हेरिनु पर्दछ, जहाँ भविष्यका नेता तयार हुन्छन्।

विद्यार्थी राजनीति: सुधारको आवश्यकता
आजको विद्यार्थी राजनीति केवल पार्टीको नीतिहरूको पछाडि लाग्ने कुरा मात्र होइन। यो विद्यार्थीहरूको वास्तविक हक र स्वाधीनताको पक्षमा लड्नुपर्ने आन्दोलन हो। नेपालमा अहिले शिक्षामा विकृतिहरू थपिएका छन्। परीक्षा परिणाममा ढिलाइ, विश्वविद्यालयका शैक्षिक कार्यक्रमहरूको कमजोरी, छात्रवृत्तिका अवसरहरूको नाजायज हडप र व्यवस्थापनका असमानताहरूले विद्यार्थीहरूलाई ठूलो समस्या दिइरहेका छन्।
स्ववियु चुनावको माध्यमबाट विद्यार्थीहरूको चासो र आकांक्षाहरूलाई साझा आवाजमा परिणत गर्न सकिन्छ। यसले शैक्षिक संस्थाहरूमा व्यवस्थापन र पारदर्शिता ल्याउने मौका दिनेछ। यो विद्यार्थीहरूको हक र अधिकारलाई प्रभावकारी रूपमा सुरक्षित गर्नका लागि एक महत्त्वपूर्ण कदम हुनेछ।

विद्यार्थी संगठनहरूको पुनः समीक्षा र भविष्यका नेतृत्वको परिकल्पना
स्ववियु चुनाव र विद्यार्थी संगठनहरूको भूमिका अहिलेको समयमा मात्र नभई भविष्यको दृष्टिकोणबाट पनि पुनः समीक्षा गर्नु पर्छ। विद्यार्थी नेताहरूको दायित्व केवल क्याम्पसको शैक्षिक गतिविधिहरूसम्म सीमित हुनु हुँदैन, बरु यी संगठनहरूले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि आफूलाई प्रकट गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। भविष्यका राजनीतिक नेतृत्वलाई तयार पार्ने उद्देश्यले, स्ववियु चुनावले त्यसका सबै पक्षलाई समेट्न आवश्यक छ।
त्यसैले, स्ववियु चुनावको ढाँचा र कार्यशैलीमा सुधार ल्याउनु अपरिहार्य छ। अब केवल पार्टीगत स्वार्थ र क्षेत्रीयताको दृष्टिकोणबाट बाहिर निस्केर, विद्यार्थी संगठनलाई एउटा साझा उद्देश्यका साथ कार्य गर्न उत्प्रेरित गर्नु पर्छ। यसले शैक्षिक संस्थाहरूको गुणस्तरीयता र राजनीतिक नेतृत्वको स्थिरतामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।

पुराना शैलीबाट बाहिर निस्कनु पर्छ 

हालको स्ववियु चुनावलाई पुरानी कार्यशैली र राजनीतिक रणनीतिहरूबाट बाहिर निकाल्नु जरुरी छ। राजनीतिक दलहरूलाई आफ्नो पक्षमा गर्ने उद्देश्यले विद्यार्थी संगठनलाई ‘कसरी सञ्चालन गर्ने’ भन्ने पुरानो सोचलाई त्याग्न जरुरी छ। विद्यार्थीहरूको वास्तविक समस्या र चासोका आधारमा, यो चुनावलाई रचनात्मक र सृजनात्मक दृष्टिकोणबाट अघि बढाउन आवश्यक छ। राजनीतिक दलहरूको रिमोट कन्ट्रोलबाट विद्यार्थी नेताहरूलाई मुक्त गर्दै, उनीहरूको असल नेतृत्वको लागि स्थान दिनु पर्छ।
नयाँ सोच र दृष्टिकोणमा आधारित नेतृत्व निर्माण गर्नका लागि स्ववियु चुनावको ढाँचामा सुधार गर्न अनिवार्य छ। यस्तो वातावरणमा मात्र विद्यार्थी संगठनहरू राजनीतिक र शैक्षिक दृष्टिकोणबाट सशक्त बनाइएका छन् र यी संस्थाहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका बढी सशक्त हुनेछ।

निष्कर्ष
स्ववियु चुनावको आयोजना अब केवल एक शैक्षिक आवश्यकतामात्र होइन, यो राजनीतिक र सामाजिक सुधारको लागि ठूलो अवसर बन्न सक्छ। विद्यार्थीहरूको वास्तविक हक र अधिकारका लागि यो चुनाव आवश्यक छ। यसले शिक्षामा सुधार ल्याउनेछ र भविष्यका असल नेताहरूलाई तयार पार्नेछ। यद्यपि, यसका लागि पुरानै राजनीतिक र नेतृत्व शैलीलाई सुधारेर रचनात्मक र सृजनात्मक ढंगले अगाडि बढ्न आवश्यक छ।
स्ववियु चुनावले विद्यार्थीहरूको राजनीतिमा सक्रियता, शैक्षिक सुधार र राष्ट्रिय नेतृत्वको सम्भावनाहरूको मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ। यदी यो चुनाव सही तरिकाले सञ्चालन गर्न सकिन्छ भने, नेपालका क्याम्पसहरू राजनीतिक र शैक्षिक दृष्टिकोणबाट एक नयाँ युगमा प्रवेश गर्नेछन्।