गर्मीयाम सुरु भएपछि नेपालमा हरेक वर्ष डढेलोले ठूलो धनजनको नोक्सान हुँदै आएको छ । ठूलो धनजनको क्षति त प्रत्यक्ष छँदैछ । देशका विभिन्न घना वनमा दिनहुँ लाग्ने डढेलोले भइरहेको वातावरणीय विनाशको प्रष्ट लेखाजोखा छैन ।
पछिल्ला वर्ष डढेलोको जोखिम बढेको छ । गत वर्ष ३० वर्ष यताकै धेरै डढेलो लागेको बताइएको थियो । लामो सुख्खायाम एकातिर हुँदै हो, अर्कोतिर वनमा डढेलो लगाउने प्रवृत्तिले समस्या चुलियो । डढेलोले निम्त्याउने समस्याका बारेमा सरोकारवाला सरकारी निकाय जानकार नभएको पनि होइन, तर नियन्त्रणका लागि गरिने कार्यक्रम सुस्त छ ।
डढेलो नियन्त्रण समुदायको सहभागिता विना संभव छैन । समुदायको सहभागिता गराई डढेलो नियन्त्रण अभियान अघि बढाउनुपर्छ । डढेलो लाग्नुपहिले नै पूर्व तयारीका कार्यक्रमले नियन्त्रण अभियान प्रभावकारी हुनसक्छ । वनमा अग्निरेखा बनाउने र अग्निरेखामा भएका पातपतिङ्गर हटाउने बेला हो यो । केही दिन अघि तानसेनका सामुदायिक वनले अग्निरेखामा रहेका पातपतिङ्गर हटाउने अभियान चलाएका थिए । सामुदायिक वनमा अग्निरेखा बनाउने र अग्निरेखामा पातपतिङ्गर हटाउने काम सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले गर्न सक्छन् । राष्ट्रिय वनमा समुदायलाई परिचालन गर्न जटिल छ । ती वनम सरकारी निकाय नै परिचालित हुन ढिलाइ गर्न हुन्न । डढेलो नियन्त्रणका लागि समुदायको परम्परागत ज्ञान र सीपलाई प्रयोग गरे अघि बढ्दा आर्थिक व्ययभार समेत कम पर्छ । समुदायको ज्ञान र सीप प्रयोग गर्दा उनीहरुलाई अपनत्व बढ्छ । कम बजेटमा पनि नतिजामुखी काम गर्न सकिन्छ ।
वनबाट ढलापडा काठ निकाल्ने र पातपतिङ्गर सफा नियमित गर्ने हो डढेलोबाट क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । वनबाट नियमित ढलापडा काठ निकाल्न बेवास्ता हुँदा जोखिम छ । एक अध्ययन अनुसार, ९० प्रतिशत डढेलो मानवीय कारणले भएको छ । त्यसकारण डढेलो नियन्त्रण गर्न जनचेतना जगाउने र कानुनी कारवाहीको दायरालाई कसिलो र फराकिलो बनाउनुपर्छ ।
