निर्यातजन्य उद्योग स्थापनाका लागि दुई दशकअघि विशेष आर्थिक क्षेत्र सेज अवधारणा अघि सार्दै सरकारले भैरहवासहित देशका विभिन्न ठाउँमा विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापना ग¥यो । विश्वका विभिन्न मुलुकमा विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) निर्माणले निर्यातजन्य उद्योग स्थापना भएका र ती मुलुकले लाभ लिइरहेको बेला नेपालले पनि सेजको सञ्चालनपछि लाभ लिन्छ भन्ने आँकलन थियो । तर अहिले सेजमा उद्योग स्थापना गर्न उद्योगी हिच्किचाइरहेका छन्, जसले उद्योग स्थापना गरेका छन्, उनीहरु निराश छन् । सेजमा उद्योग स्थापना गरेर सञ्चालन गर्न भएका कठिनाइ हटाउन राज्य अग्रसर नहुँदा उद्योगी निराश छन् ।
अहिले सेजमा सञ्चालन हुने उद्योगले उत्पादनको ६० प्रतिशत निर्यात गर्नुपर्ने प्रावधान छ ।
सेज ऐनमा भएको यो प्रावधानअनुसार उद्योग चलाउन नसकिने भन्दै पटक–पटक उद्योगीले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् । उद्योग स्थापना गर्दा प्रति वर्ग मिटर भाडा २० रुपैयाँ तोकिएको छ । यी दुई प्रावधानमा सुधार गरी उद्योगीमा आशाको सञ्चार गर्न आवश्यक छ । नेपालबाट निर्यात हुने वस्तुको उत्पादन बढाउन निर्यात गर्दा हुने अनेक झण्झट हटाउन पनि सरकारको ध्यान पुग्न आवश्यक छ । सेज ऐन संशोधन गर्न संसदमा पुगेको छ, यो संशोधन प्रस्ताव लामो समय अड्काएर राख्ने भन्दा छिटो टुंगोमा पु¥याउन आवश्यक छ । भाडा र निर्यात प्रावधानमा संशोधन भएर सेज ऐन आयो भने त्यसले सकारात्मक वातावरण बनाउने छ, सेज सञ्चालनका लागि ।
भैरहवा विशेष आर्थिक क्षेत्र सेज ५२ विघामा फैलिएको छ । यहाँ ६४ वटा प्लट छन् । त्यसमध्ये आधा प्लट अझँै बाँकी छन् । सञ्चालनमा आएका उद्योगले पनि पूर्णरुपमा उत्पादन गर्न सकेका छैनन् । उत्पादनको ६० प्रतिशत अनिवार्य निर्यात गर्नुपर्ने प्रावधानकै कारण उत्पादन घटाउनुपर्ने बाध्यतामा उद्योगी परेका छन् । निकासी नहुँदा आन्तरिक बजारमा बेच्न नपाउने व्यवस्थाले सञ्चालनमा आएका कतिपय उद्योग परेका छन् । अझैँ विद्युत्को राम्रो व्यवस्था हुन सकेको छैन । एकीकृत सेवा युनिटको स्थापना गर्ने भनिए पनि व्यवहारमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । उद्योगी आकर्षित नहुँदा राज्यको अर्बौं लगानी खेर गएको छ ।
अब के गर्दा उद्योगी आकर्षित हुन सक्छन्, सरकारले उद्योगीमैत्री नीति ल्याएर सेज सञ्चालनको वातावरण बनाउनुपर्छ । राज्यको लगानीअनुसार प्रतिफल दिने उद्योगलाई आकर्षित गर्न ऐनको संशोधन गर्न प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
