लुम्बिनी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार, चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनामा ६ सय २१ साइबर अपराधका उजुरी दर्ता भएका छन् । आर्थिक वर्ष २०८०-०८१ मा १ हजार ३ सय ७३ उजुरी परेका थिए । यो तथ्याङ्क हेर्दा समाजमा साइबर अपराध डरलाग्दो ढंगले विस्तार भएको देखिन्छ ।
कम्प्युटर र इन्टरनेटको प्रयोग गरी कसैलाई धम्क्याउने, चरित्रहत्या गर्ने, अवैध ढंगले आर्थिक कारोबार गर्नेलगायत नै साइबर अपराधअन्तर्गत पर्दछन् । अहिले हरेकको हात–हातमा स्मार्ट मोबाइल उपलब्ध छ । इन्टरनेटको सहज पहुँच छ । २०७८ को जनगणना अनुसार नेपालमा ३७ प्रतिशत घरपरिवारमा इन्टरनेटको पहुँच पुगेको छ । ग्रामीण क्षेत्रमा भन्दा धेरै शहरी क्षेत्रमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ता परिवारको संख्या धेरै छ । अझ जनगणना भएको तीन वर्ष बितिसकेको छ, यो बिचमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या अझैँ धेरै छ ।
इन्टरनेटको विस्तार र स्मार्ट फोनको प्रयोगकर्ता बढेसँगै समाजमा नागरिकको सम्पर्क र सम्बन्ध भर्चुअल विस्तार भएको छ । सूचना प्रविधिको विकासले अहिले संसार एउटा सानो गाउँमा बदलिएको छ । विश्वको एउटा कुनाको व्यक्तिले अर्को कुनामा बस्ने व्यक्तिसँग सम्पर्क र कुराकानी गर्न सक्छ । अध्ययन अनुसन्धानका लागि आवश्यक सामग्री इन्टरनेटको प्रयोग गरेर गुगललगायतका प्लेटफर्ममा खोज्न सक्छ । आज मान्छेको समय र पैसा बचत भएको छ, कामकाज छिटो र सहज भएको छ । मान्छेको जीवन छरितो हुँदा सोच्ने, काम गर्ने शैली बदलिएको छ । सूचना प्रविधिको विकास र विस्तारले मान्छेको जीवनलाई जति सहज र सरल बनाइदिएको छ, त्यसले समाजमा अपराध पनि बढाएको छ । समाजलाई गलत बाटोतिर डो¥याइरहेको छ । सूचना प्रविधिको प्रयोग गरी हुने अपराधले सुरक्षा चुनौती बढाएको छ ।
विभिन्न सरकारी निकायको वेभसाइट नै ह्याक गरी पैसा माग्ने प्रवृत्ति बढेको छ । अमेरिकामा बसेर नेपालमा अनलाइन जुवा खेलाउने युवा केही दिनअघि अमेरिकाबाट आउँदै गर्दा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा समातिए । चिठ्ठा परेको छ, बधाई छ भन्दै प्रलोभनमा पारेर पैसा असुली गर्ने ठूलै गिरोह सक्रिय छ । बैंकबाट फोन गरेको भन्दै ओटिपी कोड मागेर खाताबाट पैसा चोर्ने गिरोह पनि उत्तिकै सक्रिय छ । घरमा पैसा राख्दा चोरी डकैती हुने जोखिम हुन्छ । ढंग नपु¥याउँदा अर्थात् साइबर सुरक्षामा ध्यान नदिँदा बैंकमा राखेको पैसा पनि सुरक्षित छैन । साइबर सुरक्षामा ध्यान दिँदा बैंकमा राखेको पैसा चोरी हुन सक्तैन् ।
सूचना प्रविधिको विकाससँगै अपराध बढ्न थालेपछि प्रहरीले साइबर अपराध व्यूरो गठन गरी अनुसन्धान अघि बढाउन थालेको छ । प्रहरी सक्रियताले मात्रै साइबर अपराध नियन्त्रण संभव छैन । नागरिकमा डिजिटल साक्षरता आवश्यक छ । डिजिटल सामग्री उपभोग गर्ने, तर त्यसलाई प्रयोग गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने विषयप्रति ध्यान नदिने प्रवृत्तिले अहिले समाज साइबर अपराधीको जालोमा परेको छ । समाजमा डिजिटल साक्षरता विस्तार गर्नसके साइबर सुरक्षा जोखिम न्यूनीकरण गर्न संभव छ । कतिपय अवस्थामा हुने अपराधलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिन सकिहाल्छ ।
