बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीमा सन् २०२४ को अप्रिलदेखि सन् २०२५ को मार्चसम्म १२ लाख ६४ हजार १ सय ६३ पर्यटकले भ्रमण गरे । लुम्बिनी विकास कोषको सूचना शाखाका अनुसार, अघिल्लो वर्ष यही अवधिमा ९ लाख ९८ हजार ९ सय ३८ ले लुम्बिनी भ्रमण गरेका थिए । सन् २०२३ मा तेस्रो मुलुकका ७६ हजार २ सय १० जनाले भ्रमण गरेकोमा सन् २०२४ मा १ लाख ११ हजार ४ सय ३ जनाले भ्रमणको तथ्याङ्ले लुम्बिनीमा पर्यटक आगमन बढेको देखिन्छ । कोरोना महामारीले ओरालो लागेको पर्यटक आगमन बिस्तारै बढ्दै गएको छ । पर्यटक आगमन बढेसँगै थला परेको पर्यटन क्षेत्र विस्तारै तग्रिंदैछ । कोरोना महामारीले थला परेको पर्यटन क्षेत्र विस्तारै तग्रिंदैछ । आर्थिक मन्दीले मुलुकमा निराशा बढिरहेको बेला पर्यटन क्षेत्र तग्रिंदै जानुले आशा जगाएको छ ।
मुलुकमा औद्योगिक विकासबाट समृद्धि हासिल गर्ने सम्भावना कमजोर छ । दुई ठूला मुलुकका उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने औद्योगिक क्षमता कमजोर छ । कृषि उत्पादन निर्यात पनि पर्याप्त गर्न सकिने सम्भावना नभएका बेला पर्यटन प्रवर्धनबाट हामीले तुलनात्मक लाभ पाउन सक्छौं । साँस्कृतिक वैभव भएको मुलुकमा प्रकृतिले पनि साथ दिएको छ । बौद्धहरुको आस्थाको केन्द्र लुम्बिनीसहितका बौद्ध स्थल र हिन्दुका आराध्यदेव पशुपतिनाथदेखि विभिन्न साँस्कृतिक स्थलमा लाखौं पर्यटक भित्र्याउन सकिन्छ । प्राकृतिक र भौगोलिक विविधतामा रम्न चाहनेका लागि नेपाल स्वर्गको टुक्रा हो । तर पर्यटन प्रवर्धन गर्न सक्ने जुन सम्भावना छ, त्यो सम्भावनालाई अवसरमा बदल्न सकेका छैनौँ । पर्यटकीय पूर्वाधार विकास कमजोर छ । पर्यटन प्रवर्धनको अभियान पनि आक्रामक छैन । लुम्बिनीमा पर्यटक आगमन बढेकोे तथ्याङ्क हेर्दा कोरोना महामारी र त्यस लगत्तैको अवस्थाभन्दा धेरै सुधार भए पनि गुणात्मक फड्को मार्न यो संख्या पर्याप्त होइन । मुलुकको समृद्धि हासिल गर्नका लागि पर्यटक आगमनले गुणात्मक फड्को मार्नुपर्छ । उनीहरुको बसाई लम्ब्याएर खर्च गर्ने क्षमता बढाउनुपर्छ । लुम्बिनी आएका पर्यटक मायादेवी मन्दिर पुगेर फर्किरहेका बेला बुद्धको अस्ति धातु रहेको रामग्राम स्तुप र बौद्ध धर्म तथा संस्कृतिसँग सम्बन्धित विभिन्न संरचना रहेको कपिलवस्तुमा जाने नगन्य पर्यटक छन् । बौद्ध संस्कृति अध्ययनका लागि खुला संग्रहालय मानिने कपिलवस्तु पर्यटकको रोजाइमा पर्न नसक्नु पर्यटन प्रवर्धन नहुँदा हो ।
गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट विभिन्न बौद्ध मुलुकमा सिधा हवाई उडान गर्न सक्दा लुम्बिनीसहित यहाँका बौद्ध स्थलमा पर्यटक आगमन बढाउन सकिन्छ । लुम्बिनीमा पर्यटक आगमन बढाउन सिधा हवाई उडानका लागि सरकारको पहलकदमी किन निष्कर्षमा पुग्न सकिरहेको छैन ?
नारायणगढ–बुटवल सडक निर्माण छिटो सक्दा यहाँ स्थलमार्गबाट आउने पर्यटकको संख्या बढ्ने निश्चित छ । अहिले काठमाडौं र पूर्वी नेपालबाट आउनेहरु अस्तव्यस्त सडक प्रयोग गर्न दिक्क मानिरहेका छन् । पोखरा–मुग्लिन र नारायणगढ–बुटवल सडक निर्माणले गति लिएकाले अब पर्यटन क्षेत्र चलायमान हुने दिन धेरै टाढा छैन । पर्यटकको आगमनसँगै बसाई लम्ब्याउन सरकारी र निजी क्षेत्र मिलेर लाग्नुपर्छ । लुम्बिनी आएका अधिकांश पर्यटक भारतीय बौद्ध स्थल घुमेर बिहान आउने र साँझ फर्किने गरेकाले स्थानीय ट्राभल ऐजेन्सी र होटल व्यवसायी मिलेर प्याकेज बनाएर पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सकिन्छ । पर्यटकका लागि घुम्ने र रम्ने ठाउँ भएर मात्रै हुँदैन, खाना र बास सहुलियतपूर्ण हुनुपर्छ, न्यानो आतिथ्यता पाएको महशुस दिन सक्दा सकारात्मक सन्देश प्रवाह हुन्छ ।
