लुम्बिनीको योजनाबद्ध विकासको सुरुवात भएको ४७ वर्ष भयो । जापानी वास्तुविद् केञ्जो टांगेले १७ वर्षमा पूरा गर्ने गरी ४७ वर्षअघि बनाएको गुरुयोजना अझैँ पूरा नहुनु लुम्बिनीप्रति बेवास्ता हो । संयुक्त राष्ट्रसंघको पहलमा २०३५ सालमा जापानी वास्तुविद् प्रा. केन्जो टांगेले बौद्ध तीर्थस्थल र पर्यटकीय केन्द्रको रूपमा विकास गर्ने परिकल्पना गर्दै लुम्बिनी विकास गुरुयोजना बनाएका थिए । यो गुरुयोजनाका काम १७ वर्षमा अर्थात् सन् १९९५ मा सम्पन्न भइसक्नुपर्ने किटान गरिएको थियो ।
गुरुयोजना सुरु हुँदायता बारम्बार सरकार फेरिए, त्यतिमात्रै होइन्, व्यवस्था नै फेरिए । पञ्चायती व्यवस्था थियो, गुरुयोजना सुरु हुँदा । अहिले लोकतान्त्रिक गणतन्त्र छ । पञ्चायत ढल्यो, संवैधानिक राजतन्त्रसहितको बहुदलीय व्यवस्था आयो । त्यो पनि टिकेन्, ढल्यो । गणतन्त्र आयो, संविधान बन्यो । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र विधिवत रूपमा स्थापित भयो । लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक व्यवस्थामा पूर्वाधार विकासको बलियो जग बसेको छ । पूर्वाधार विकासले फड्को मारिरहेको बेला लुम्बिनी गुरुयोजना अझैँ ३० प्रतिशत बाँकी रहनुले ‘माल पाएर चाल नपाएको’ बुझ्नुपर्छ ।
लुम्बिनीको विकासले फड्को मार्दा यो क्षेत्रले मात्रै लाभ पाउने नभई राष्ट्रिय लाभसँग जोडिन्छ । संसारभका बौद्धमार्गीलाई यहाँ आउने वातावरण बनाउन सक्दा मुलुकले पर्यटन प्रवर्धनबाट लाभ पाउनसक्छ । आज संसारभरका बौद्धमार्गीका लागि जीवनमा एकपल्ट लुम्बिनी आउन पाउनु उनीहरुका लागि गौरवको विषय हो । ती बौद्धमार्गीसहितका पर्यटकलाई आकर्षित गर्न लुम्बिनी गुरुयोजना पूरा गर्न अब ढिलाइ हुनुहुन्न । लुम्बिनीको पर्यटन प्रवर्धनका लागि सरकारले भैरहवामा गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण गरेको छ । यो विमानस्थलले उडानका लागि व्यग्र प्रतिक्षा गरिरहेको छ । भैरहवा–लुम्बिनी सडक पनि चार लेनको तयार भएको छ । त्यसो त पछिल्लो दुई दशक गुरुयोजनाका केही महत्वपूर्ण काम भए । सरकारले अहिले जति काम गरेको छ, त्यो अझैँ बढाउनुपर्छ भन्ने हो ।
लुम्बिनी विकासका लागि सरकारले पर्याप्त बजेट विनियोजन नगर्ने एउटा पक्ष हो, अर्कोतिर लुम्बिनी विकास कोषको काम गर्ने शैली नबदलिनु अर्को समस्या हो । पर्याप्त बजेट विनियोजन गरेको बेला कोषको काम गर्ने क्षमता विस्तार नभएको देखिन्छ । संसदले लुम्बिनी गुरुयोजना पूरा गर्नका लागि संकल्प प्रस्ताव पारित गरेको पनि एक दशक बितिसक्यो । संसदले संकल्प प्रस्ताव पारित गरेको विषयमा सरकारले पर्याप्त बजेट विनियोजन गर्न कञ्जुस्याँई गर्न हुन्न ।
लुम्बिनीको विकासका लागि एकमत भएको बेला बजेट विनियोजन गरी अघि बढ्नुपर्छ । लुम्बिनी गुरुयोजना पूरा हुनुभनेको नतिजामुखी र प्रतिफलमुखी आयोजना हो । नतिजाविहीन विभिन्न क्षेत्रमा भइरहेको खर्चलाई नियन्त्रण गरी लुम्बिनी गुरुयोजना पूरा गर्न सरकारले प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
