चार महिनाकै अन्तरालमा पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गतको नारायणगढ–बुटवल सडकखण्डमा दुई वटा पुलमा ओभरलोड ट्रकका कारण पुलमा क्षति भएको छ । दुबै पुलमा आवत जावत गर्न मिलेको छैन । सोमबार राति चोरमारामा भारी तौलका कारण पुल क्षतिग्रस्त बनेपछि सडक विभागका अधिकारीहरूले त्यसको दोष सवारीको भार मापन गर्दै अनुमति दिने निकायलाई लगाएका छन् । विभागको पुल महाशाखाका अधिकारीले सडकमा भार नियमन गर्ने काममा कमजोरी हुँदा राज्यलाई ठूलो आर्थिक भार र यात्रुले सास्ती बेहोर्नुपर्ने अवस्था आइपरेको बताउँछन् ।
सडक विभाग भार नियमन गर्ने निकाय होइन, त्यही भएर ‘धर्मकाँटा’ राखिएको हुन्छ, अनुगमन गर्ने व्यवस्था हुन्छ । तर जिम्मेवार निकायले कतै जाँच नै नगर्ने र कतै जति भार ल्याउन पनि छुट दिने गर्दा बारम्बार यस्तो अवस्था आइपरेको छ । ढुवानीकर्ता स्वयं समेत थोरै पैसा बचाउने नाममा धेरैलाई सास्ती हुने यस्तो कदम चाल्नबाट सचेत भएको पाइदैन । मुख्य राजमार्गमा प्रीमनसुनमै समस्या देखिएपछि बर्खायाममा आवतजावतलाई लिएर चिन्ता गर्न थालिएको छ । पूर्वपश्चिम जोडिने मुख्य सडकको उक्त खण्डमा हाल डाइभर्शन गरेर यातायात सञ्चालन गरिएता पनि आकासे पानी पर्नासाथ त्यो जुनसुकै बेला अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम छ ।
नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)को चोरमारामा रहेको झण्डै ५० वर्ष पुराना ती पुलको आयु पूरा भइसकेको भन्दै त्यहीँ छेवैबाट अर्को पुलको निर्माण काम चलिरहेको छ । उक्त राजमार्गका धेरैजसो पुलले आफ्नो आयु ५० वर्ष पूरा गरिसकेको र त्यसबिचमा समेत नियमित मर्मतसम्भार नभएको हुँदा ती सबैको ताजा मूल्याङ्कन अपरिहार्य भइसकेको छ । ठूला भारयुक्त ढुवानी गर्दा राजमार्गमा गर्नुपर्ने योजनाको परिपालना राम्रोसँग हुने गरेको छैन । भारवहन नियमनसम्बन्धी निर्देशिका २०७४ ले प्रत्येक मालवाहक सवारीसाधन सञ्चालकले उक्त सवारीसाधनले बोकेको कुल तौलको ‘लोडशीट’ खुल्ने गरी सवारीसाधन सञ्चालन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । त्यस्तो प्रमाणका आधारमा यातायात व्यवस्था विभाग वा अन्य सरकारी निकायले सवारीसाधनको अनुगमन गर्न सक्छ ।
नेपालमा यातायातको नियमनमा गृह मन्त्रालय, सुरक्षा निकाय, भौतिक योजना तथा यातायात मन्त्रालयसहितका निकायहरू संलग्न छन् । केही वर्षअघि सडक विभागले गरेको एक मूल्याङ्कनमा पूर्वपश्चिम राजमार्गका ५० प्रतिशत पुलहरू पुनर्निर्माण हुनुपर्ने र तीसहित ८० प्रतिशतमा मर्मतसम्भार आवश्यक रहेको पाइएको थियो । कङ्क्रिट, फलाम, स्टील सबै कमजोर हुने, खिइँदै जाने र सुरुवाती अवस्थामा जसरी भार उठाउन सक्ने अवस्था नरहनेतर्फ सरोकारवाला निकायको ध्यान नजाँदा राज्यको ठूलो लगानी भएका पुल र सडकमा निरन्तर क्षति पुगेको छ । क्षतिग्रस्त पुलछेवैमा नयाँ पुल बनिरहे पनि त्यो बर्खाअगावै सकिनेमा आशंका छ । चोरमारामा नयाँ पुलको काम बर्खाअघि सम्पन्न हुन नसक्ने ठेकेदार पक्षले बताएका छन् । कानुनी व्यवस्थाअनुसार भारवहन अनुगमन तथा नियन्त्रणका लागि सम्बद्ध निकायहरूले व्यक्ति, फर्म वा कम्पनीहरूले स्थापना गरेका तौलपुलको प्रयोग गर्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ । भारवहन नियमनसम्बन्धी निर्देशिका २०७४ अनुसार मालवाहक सवारी साधनको अगाडिको ‘एक्सल’को अधिकतम ‘एक्सल लोड’ ६ मेट्रिक टनभन्दा बढी हुनुहुँदैन । उक्त नियमले पछिल्लो समय प्रतिएक्सल (चार पांग्रा) १०.२ मेट्रिक टन वजन, पाँच एक्सल (१८ पांग्रा) भएका सवारीसाधनको भारवहन क्षमता ४०.२ मेट्रिक टन रहने उल्लेख गरिएको छ ।
उक्त मापदण्ड अनुसार अधिकतम कुल वजन ५९.२ टन हुन आउँछ । तर भारतीय ट्रले यसको दोब्बर बढी लोड बोकेर गुड्ने भएकाले नेपालका पुल र सडकमा षति हुने गरेकाले नेपालका पूर्वाधार आयू अगाडि नै बिग्रन, भत्किनबाट बचाउन ओभरलोड नियन्त्रणमा सम्बन्धित सरकारी निकायले कडाइ गर्नुपर्दछ । अन्यथा मुलुकको सम्पत्ति निरन्तर क्षति हुनेछ ।
