विश्व सीमसार क्षेत्रमा सूचीकृत एवं पन्छी आरक्ष जगदीशपुर तालमा मोटरबोट सञ्चालन रोक लगाइएको छ । मोटरबोट चलाएर जैविक विविधतालाई असर पुगेको भन्दै आलोचना भएपछि प्रदेश सरकार वन तथा वातावरण मन्त्रालयको निर्देशनमा डिभिजन वन कार्यालय कपिलवस्तुले मोटरबोट चलाउन रोक लगाएको हो । चराको लागि प्रख्यात तालबाट चरा लोप हुँदै जाँदा जगदीशपुर तालको भविष्य संकटमा परेको भन्दै दैनिक लुम्बिनीले समाचार प्रकाशित गरेको थियो ।
सिँचाइ प्रयोजनका लागि निर्माण गरिएको यो ताल सिँचाइको लागि भन्दा अहिले जैविक विविधताको लागि महत्वपूर्ण रहेको छ । जगधिशपुर १५७ हेक्टरमा फैलिएको छ । ताल क्षेत्रमा डेढ सय बढी प्रजातिका चरा सहित उभयचर, सरीसृप र स्तनधारी जनावरको बासस्थान, चरण क्षेत्र र प्रजनन् हुने गर्छ । रामसार क्षेत्रमा सूचीकृत नेपालका १० सीमसार क्षेत्रमध्ये जगदीशपुर ताल एक हो । तालमा १० जना मान्छे राखेर तीब्र गतिमा चर्को आवाज र छाल निकाल्दै चल्ने मोटरबोटले चराको बासस्थान बिथोलिँदा समेत सरोकारवाला निकायले बेवास्ता गरेका थिए । बैशाख ५ गतेबाटमोटरबोट सञ्चालनमा ल्याइएको थियो । मोटरबोटको आवाजले चराको बासस्थान नै संकटमा पर्ने भन्दै चराविद्हरुले रोक्न माग गरेका थिए । । तालमा चर्को आवाजसहितको मोटरबोट घुमाई–घुमाई चलाउँदा चरा बस्न नसक्दा जगदिशपुर तालको महत्व नाश हुने भन्दै चिन्ता व्यक्त हुनु स्वभाविकै हो ।
जगदीशपुर जलाशय व्यवस्थापन बहुसरोकार मञ्च नामक गैरसरकारी संस्थाले बैशाखदेखि आगामी चैतसम्मका लागि ८ लाख ५५ हजार रुपैयाँमा ठेक्का दिएर मोटरबोट चलाएको थियो । आगामी दिनमा यसरी ठेक्का दिने काम बन्द हुनुपर्छ । कुन विधि र प्रक्रियाका आधारमा ठेक्का दिइयो भन्ने पनि छानविन हुनुपर्छ ।
आइयूसीएन नेपालले गरेको एक अध्ययनअनुसार ताल क्षेत्रमा १ सय ६७ प्रजातिका चरा पाइन्छन् । त्यसमध्ये ९२ प्रजातिका रैथाने, ९ प्रजातिका गर्मी याममा आउने, ६४ प्रजातिका चरा जाडो याममा आउने र ३ प्रजातिका चरा आंशिक प्रवासी रहेको अध्ययनले देखाएको छ । यस्तै ४३ प्रजातिका माछा, १० प्रजातिका उभयचर, ४२ प्रजातिका सरीसृप र ३२ प्रजातिका स्तनधारी जनावर पाइने उल्लेख छ । विश्वमै दुर्लभ जन्तु पानीबिरालो र ८ प्रजातिका चरा पनि तालमा पाइन्छन् । चराका लागि महत्वपूर्ण यो ताललाई लुम्बिनी प्रदेश सरकारले तीन वर्षअघि चरा आरक्ष घोषणा गरेको छ ।
चराका लागि महत्वपूर्ण तालको महत्व घट्न नदिन तालभित्र मानवीय गतिविधि सकेसम्म न्यूनीकरण गर्नुपर्छ । चरा भए मात्रै जगदीशपुर तालको महत्व हुन्छ । तत्काललाई मोटरबोट चलाउन रोकिएको छ, आगामी दिनमा पनि यस्ता गतिविधि रोक्नु नै राम्रो हुन्छ ।
