मीना ढकाल
बुटवल
बुटवलको महत्वपूर्ण सम्पदाका रुपमा चिनाउने उद्देश्यले निर्माण गरिएको जितगढी युद्ध संग्राहालयले आर्थिक अभावका कारण पूर्णता पाउन सकेको छैन । करिब ७ करोड रुपैयाँको लागतमा निर्माण सम्पन्न भएको सो संग्राहलय सञ्चालनका लागि थप १२ करोड आवश्यक पर्ने भएपछि आर्थिक अभावमा अलपत्र परेको हो । नेपाली सेना र अंग्रेज फौजबिच भएको युद्धको झल्को दिने र जितगढीको महत्वलाई उजागर गर्ने यसको मूल उद्देश्य हो ।
बुटवल उप–महानगरपालिका वडा नम्बर १ मा पुरानो नगरपालिका रहेको करिब ३ कठ्ठा जग्गामा निर्माण भएको सो युद्ध संग्राहलय गत आर्थिक वर्षमै निर्माण सम्पन्न भएको थियो । संग्राहलय सञ्चालनका लागि आवश्यक सामग्रीहरु र आन्तरिक सजावटलगायतका कार्यहरु पूरा गर्न थप बजेटको आवश्यक रहेको बुटवल उप–महानगरपालिकाका प्रमुख खेलराज पाण्डेको भनाइ छ । यो संग्राहलयको सुरुवातसँगै बुटवल आउने पर्यटकहरुलाई नुवाकोट, जितगढी किल्ला जस्ता महत्वपूर्ण स्थानको सहजै भ्रमण गराउन सकिने गरी व्यवस्था मिलाईने छ ।
स्थानीयका अनुसार भवन निर्माण कार्य भए पनि युद्ध संग्राहालय सञ्चालनका लागि आवश्यक आन्तरिक साजसज्जा र युद्धकालिन सन्दर्भ सामग्रीहरु खरिदका लागि बजेट अभावका कारण अलपत्र जस्तै रहेको छ । ठेक्का पाएको भवन निर्माण कम्पनीले सम्झौता अवधीमा निर्माण सकेर उप–महानगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरेको वर्ष बितिसक्दा पनि संग्राहलय सञ्चालन नहुनुका साथै निकट भविष्यमा पनि सञ्चालन हुने कुनै छाटकाँट नरहेको स्थानीयले बताएका छन् ।
बाहिरको संरचना र मूल भवन निर्माण भैसकेको भए पनि बजेटको श्रोत सुनिश्चित हुन नसक्दा भवन भित्र निर्माण गरिने प्राचिन सामग्रीहरु, आन्तरिक व्यवस्थापन, जनशक्ति व्यवस्थापन, हातहतियारलगायत युद्ध सामग्रीहरु, तत्कालिन अवस्थाको पहिरन र परिवेशलगायतका वस्तुहरु राख्न नसकिएको उप–महानगरपालिकाले जनाएको छ । यद्यपी युद्ध सामग्रीहरु खोजी गर्ने, संकलन गर्ने कार्यहरु भैरहेको छ ।
उपमहानगरका अनुसार निर्माण कम्पन्नी शिवशक्ति कन्सट्रक्सन प्रालि बानेश्वर काठमाडौंले २०७७ साल माघ २६ गते ठेक्का लिएको र २०८० असार १० गते निर्माण सम्पन्न गरी बुटवल उप–महानगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरेको थियो । करिब ७ करोडमा निर्माण सम्पन्न भएको उक्त संग्रहालयमा पूर्णता दिन अझैँ थप १२ करोड रुपैयाँको आवश्यकता पर्ने बुटवल उप–महानगरका इञ्जिनियर गौतम रौनियारले बताए ।
संघीय सरकार र बुटवल उप–महानगरपालिकाको संयुक्त लगानीमा निर्माण सुरु गरिएको सो युद्ध संग्राहलय सञ्चालनका लागि थप बजेट जुटाउन आवश्यक प्रयास भैरहेको उल्लेख गर्दै इञ्जिनियर रौनियारले संघीय सरकार र प्रदेश सरकारका सरोकारवाला मन्त्रालय तथा निकायहरुमा बजेट माग गरिएको जानकारी गराए । भवन भित्र निर्माण गरिने प्राकृतिक तथा कृतिम संरचनाहरुको अध्ययन गरी डीपीआर तयार भैसकेको छ । थप बजेटका लागि प्रदेश र संघीय सरकारको पर्यटन मन्त्रालयमा माग गरिएको गौतमको भनाइ छ ।
लुम्बिनी प्रदेशकै नमूना युद्ध संग्राहलयका रुपमा निर्माण गर्ने भनिएको यो संग्राहलय भवनका आन्तरिक संरचनाहरु तत्काल निर्माण सम्पन्न गरी छिटो सर्वसाधरणका लागि खुल्ला गर्नुपर्ने स्थानीयले माग गरेका छन् । यो भवन छिटो निर्माण सम्पन्न गरी सर्वसाधारणका लागि खुला गर्न सकेमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरु भित्राउन सकिने अपेक्षा गरिएको स्थानीय हरिप्रसाद उपाध्याय बताउँछन् ।
आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन प्रवर्धन गरी पर्यटकहरु भित्राउने उद्देश्यले निर्माण भएको यो संग्राहलय इतिहास र युद्धसम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धान गर्ने अध्यताहरुका लागि भविष्यमा खोज तथा अध्ययनको केन्द्र पनि बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । संघीय र स्थानीय सरकारले लगानी गरेको उक्त संरचनालाई पूर्णता प्रदान गरी सिघ्रातिसिघ्र सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने कुरामा बुटवलवासीहरुले जोड दिएका छन् ।
सन. १८७१ देखि १८७३ सम्म नेपाल र तत्कालिन बेलायती ईष्ट इन्डिया कम्पनीका अंग्रेज सेनाबिच बुटवलमा पटक पटक युद्ध भएको थियो । पछिल्लो पटक कर्णेल उजिरसिंह थापा नेतृत्वको तत्कालिन नेपाली सेनाले अदम्य साहस, चतुरता र पराक्रम प्रदर्शन गरेर विजय हासिल गरेको थियो । जितगढीको विकास र संरक्षणका लागि नेपाली सेनाले विशेष चासो व्यक्त गर्दै आवश्यक सहयोग र सहकार्य गर्दै आएको बुटवल उप–महानगरपालिकाले जनाएको छ ।
