बुटवल । लुम्बिनी क्षेत्र वरपरको १५ किलोमिटर वा ८०० मिटर आसपासका कार्बन उत्सर्जन गर्ने उद्योग सार्न र नयाँ नखोल्न सर्वोच्च अदालतले परमादेश जारी गरेको छ ।
बुधबार सर्वोच्चका न्यायाधीशद्वय कुमार रेग्मी र सुनिलकुमार पोखरेलको संयुक्त इजलासले कार्बन उत्सर्जन गर्ने उद्योग दुई वर्षभित्र अन्यत्र स्थानान्तरण गरेर यस्ता किसिमका नयाँ उद्योग नखोल्न आदेश दिएको हो । उद्योगबाट निस्किएको फोहोरले प्रदूषित भएकोले अहिले सञ्चालनमा भएका उद्योगको विकल्प खोज्न समेत सर्वोच्चले आदेश गरेको छ ।
यो फैसलाले वृज सिमेन्ट, अम्बे स्टील, अर्घाखाँची सिमेन्ट, जगदम्बा सिमेन्ट र हिमाल स्न्याक्सलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने छ । यसको पक्षमा यी उद्योगको तर्फबाट अधिवक्ताहरूले बहस गरेका थिए ।
जैविक विविधताको हिसाबले लुम्बिनी धेरै नै महत्त्वपूर्ण मानिने र यसलाई जोगाउनुपर्ने फैसलामा उल्लेख छ । "लुम्बिनीमा १६ वटा सिमसार क्षेत्र रहेका छन् र ती सिमसार क्षेत्रमा सारस लगायतका विभिन्न चराहरूको वासस्थान रहेको पाइन्छ । पछिल्लो अनुसन्धानले नेपालमा पाइने ६९० सारसमध्ये ६५२ वटा लुम्बिनीमा रहेको पाइएको छ । लुम्बिनी क्षेत्रमा अत्यधिक वातावरण प्रदूषणले हराउँदै गएका लोपोन्मुख चराचुरुंगीको वासस्थानमा समेत गम्भीर क्षति पुगिरहेको छ," फैसलामा भनिएको छ ।
नेपालका ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, पुरातात्विक र प्राकृतिक सम्पदाहरूको पहिचान, संरक्षण, प्रवर्धन एवं प्रचार प्रसारमार्फत राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार बन्ने पनि फैसलामा उल्लेख छ । "पर्यावरण अनुकूल पर्यटन उद्योगको विकास गर्ने, पर्यटन संस्कृतिको विकास गर्न आवश्यक वातावरण एवं नीति निर्माण गर्ने तथा पर्यटन उद्योगको लाभ वितरणमा स्थानीय जनतालाई प्राथमिकता दिने भन्ने व्यवस्था रहेको छ । यसबाट नेपाली अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, पुरातात्विक र प्राकृतिक सम्पदा केन्द्रित पर्यटन उद्योगको विकास भन्नेमा विवाद रहेन," फैसलामा भनिएको छ ।
लुम्बिनी मासिएमा अर्को लुम्बिनी बन्न नसक्ने भन्दै उद्योग सार्न सकिने पनि फैसलामा लेखिएको छ । "लुम्बिनी सार्न वा यसको विकल्प खोज्न सकिँदैन । तसर्थ, लुम्बिनीलाई नेपाल र नेपालीले गर्नसक्ने सम्पूर्ण निर्णय र प्रयास गरी बचाउन जरुरी छ । उद्योग, कलकारखानाले रोजगारी दिन्छन्, राजस्वमा योगदान पुयाउँछन् भन्ने तथ्यलाई स्वीकार्दा पनि लुम्बिनी आफैँमा धेरै ठूलो आध्यात्मिक उद्योग हो र यसले पर्यटन उद्योगको माध्यमबाट राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पार्ने सकारात्मक प्रभावको तुलना अन्य उद्योगसँग गर्न मिल्दैन," फैसलामा उल्लेख छ ।
लुम्बिनी झण्डै दुई अर्ब विश्वको जनसंख्याको धार्मिक आस्थाको केन्द्र र शान्ति र अहिंसा प्रेमी विश्वभरका मानवहरूको समेत आस्था र आकर्षणस्थल भएकाले विश्व मानवताका लागिसमेत नेपालको भू–भागभित्र रहेको भगवान बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी र बृहत्तर लुम्बिनीको संरक्षणका लागि आवश्यक सबै कदम चाल्न नेपाल सरकारलाई भनिएको छ ।
