प्रकाश डोटेल
स्याङ्जा
स्याङ्जाका मौरीपालक कृषकले पाँच करोड मूल्य बराबरको मह उत्पादन गरेका छन् । जिल्लाका व्यावसायिक मौरीपालक ५२९ कृषकले गएको वर्ष तीन मौसम (सिजन) मा गरि ५ करोड ४५ लाख ७२ हजार मूल्यको मह उत्पादन गरेका हुन् ।
११ हजार १३७ घार (गोला) मौरीपालन गर्दै आएका कृषकले ३८ हजार ९८० किलोग्राम मह उत्पादन गरेका छन् । मह उत्पादन हुने मौसममा प्रतिकिलो १२ सयमा बिक्री गरेका कृषकले बेमौसम (अफसिजन) मा १६ सय रुपैयाँसम्मको मूल्यमा प्रतिकिलो मह बिक्री गर्दै आएका छन् ।
जिल्लामा वार्षिक रुपमा सबैभन्दा बढी बिरुवा गाउँपालिकामा दुई हजार ५ सय घार पाल्ने ८० कृषकले ८ हजार ७५० किलो मह उत्पादन गरेका छन् । वालिङ नगरपालिकाका ४० कृषकले १ हजार ५ सय घारबाट ५ हजार २५०, र फेदीखोला गाउँपालिकाका ४० कृषकले एक हजार तिन सय घारबाट चार हजार ५५० किलोग्राम मह उत्पादन गरेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।
केन्द्रले दिएको जानकारी अनुसार चापाकोट नगरपालिकाका ८० कृषकले चार हजार दुई सय, कालिगण्डकी गाउँपालिका झण्डै सय कृषकले तीन हजार ८५०, पुतलीबजार नगरपालिकाका ७५ मौरीपालक कृषकले तीन हजार ५ सय र अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाका ३० कृषकले तीन हजार पाँच सय किलोग्राम मह उत्पादन गरेका छन् ।
त्यस्तै गल्याङ नगरपालिकाका ८० कृषकले दुई हजार ४५०, आँधीखोलाका २२ कृषकले एक हजार ७५०, हरिनाश गाउँपालिकाका १२ कृषकले ६५५ र भीरकोट नगरपालिकाका १० कृषकले ५२५ किलोग्राम मह उत्पादन गरेको केन्द्रका कृषि विकास अधिकृत विकास विकले जानकारी दिए ।
राम्रो चरन भएको ठाउँका मौरीको घारबाट वर्षमा जेठ–असार, असोज–कार्तिक र फागुन–चैत्रमा गरि तीन पटक मह निकाल्ने (काड्ने) गरिन्छ । उत्पादित महको ७० प्रतिशत ठूलो हिस्सा स्थानीय बजारमा खपत हुँदै आएको छ भने ३० प्रतिशत पोखरा, बुटवल र काठमाडौं जस्ता सहरमा निकासी हुँदै आएको छ ।
जेठ–असार र असोज–कार्तिकमा निकालेको मह राम्रो र गुणस्तर देखिन्छ भने फागुन–चैत्रमा निकाल्ने मह गुणस्तरीय भए पनि राम्रो नदेखिने २५ वर्षदेखि मौरीपाल्दै आएका ७४ वर्षीय अनुभवी कृषक श्यामप्रसाद अर्याल बताउँछन् । राम्रो चरनका पहाडे मौरीको मह स्थानीय बजारमै खपत हुँदै आएको दाबी गर्ने अर्यालले भारतीय कम्पनीमा बनेका कृत्रिम महले सक्कली (स्थानीय÷रैथाने) महको बजार बिगारेको सुनाए ।
पछिल्ला केही वर्षदेखि व्यावसायिक कीट विकास केन्द्र बन्दिपुर तनहुँले मौरीपालन र च्याउ खेतीमा स्याङ्जाका कृषकलाई सहयोग गर्दै आएको केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रको सहयोगमा मौरीपालक र च्याउ खेती गर्ने कृषकको संख्या र उत्पादनमा वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
