बुटवल
बुटवल उप–महानगरपालिकाले शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा उल्लेखनीय सुधार र उपलब्धि हासिल गर्दै आएको छ । गत आर्थिक वर्ष २०८१-०८२ मा पनि उल्लेखनीय सुधारका सूचकले बुटवललाई उत्कृष्ठतातर्फ धकेलिरहेको छ ।
संघीयता कार्यान्वयनसँगै स्थानीय सरकारहरू सशक्त बन्दै गर्दा बुटवल उप–महानगरपालिका शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रका उल्लेखनीय पहलका कारण उदाहरण बनेको छ । नगरप्रमुख खेलराज पाण्डेयको नेतृत्वमा ‘शिक्षा र स्वास्थ्य सबैका लागि’ भन्ने सिद्धान्तसहित नगरले जनविश्वास आर्जन गरेको छ ।
बुटवलले विपन्न र संवेदनशील समुदाय केन्द्रित जनस्वास्थ्य नीति लागू गर्दै निःशुल्क रक्त सेवा, मातृत्व सहायता, सुरक्षित प्रसूति प्रवर्धन, एचआइभी संक्रमित बालबालिकालाई पोषण भत्ता र वृद्ध स्वास्थ्य जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । क्षयरोग नियन्त्रण, सुरक्षित गर्भपतन सेवा, गर्भवतीको भिडियो एक्सरे र निःशुल्क प्रयोगशाला सेवामार्फत् नगरले आधुनिक र समावेशी स्वास्थ्य प्रणालीको उदाहरण दिएको छ ।
उप–महानगरपालिकाले गुणस्तरीय शिक्षा, प्रविधिमैत्री सिकाइ, समावेशी पहुँच, र नागरिकको स्वास्थ्य सेवामा दिगोपन सुनिश्चित गर्ने लक्ष्यका साथ विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको बुटवल उप–महानगरपालिका प्रमुख खेलराज पाण्डेयले दाबी गर्छन् ।
शिक्षा र स्वास्थ्य दुवै क्षेत्रमा उप–महानगरपालिकाका कार्यक्रमले समावेशी, नवप्रवर्तनात्मक र दिगो सुधार सुनिश्चित गरेका छन् । भौतिक पूर्वाधार सुधार, प्रविधि प्रयोग, शिक्षक क्षमता विकास, छात्रवृत्ति वितरण, र स्वास्थ्य सेवा डिजिटलाइजेशनले नगरवासीको जीवनस्तर उकास्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पाण्डेयको भनाइ छ ।
उप–महानगरपालिकाले शिक्षा र स्वास्थ्यमा समग्र सुधारमार्फत् बुटवललाई उदाहरणीय नगरपालिका बनाउने लक्ष्य राखेको उप–महानगरको दाबी छ । यसले नगरवासीलाई गुणस्तरीय सेवा र अवसर उपलब्ध गराउने अपेक्षा उप–महानगरको रहेको छ ।
‘टीबी अन्त्य २०३५’ लक्ष्यमा सहकार्य गर्दै पालिकाले निःशुल्क परीक्षण, पोषण सहयोग र जनचेतनामूलक अभियान चलाइरहेको छ । स्वास्थ्य संस्था नियमन, गुणस्तर सुधार र स्वास्थ्यकर्मीको नियमित सेवा व्यवस्थापनले स्वास्थ्य सूचकांकमा सुधार ल्याएको छ । सूचना प्रविधिमैत्री शिक्षाको विकासमा बुटवल अगाडि छ । स्मार्ट कक्षा, डिजिटल प्लेटफर्म “मेरो शिक्षा”, शिक्षक तालिम, नवप्रवर्तन पुरस्कार र विद्यालय अनुगमन प्रणालीमार्फत् गुणस्तर वृद्धि गरिएको छ ।
बालमैत्री, अपाङ्गमैत्री र छात्रामैत्री संरचना, छात्रवृत्ति, स्थानीय पाठ्यक्रम, ‘छोरी पढाऔँ समाज बनाऔँ’ र ‘नगरप्रमुख शैक्षिक सुधार कोष’ जस्ता कार्यक्रमले समावेशी शिक्षाको प्रवर्धन गरेका छन् । विद्यालयहरूमा विज्ञान प्रयोगशाला, कम्प्युटर ल्याब, पुस्तकालय, डिजिटल बोर्डजस्ता पूर्वाधार विस्तारसँगै शिक्षकहरूको नियमित तालिम र विद्यार्थी केन्द्रित सिकाइ प्रणाली लागू गरिएको छ ।
प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मित्रमणि खनालका अनुसार यी उपलब्धि योजनाबद्ध प्रयास, पारदर्शी बजेट उपयोग र प्रभावकारी अनुगमनको परिणाम हुन् । शिक्षा तथा स्वास्थ्यमा बजेट वृद्धि, संघीय–प्रदेश सरकार र विकास साझेदारसँग सहकार्य गर्दै बुटवल उप–महानगरपालिका स्थानीय विकासको उत्कृष्ट नमूना बनेको छ ।
शिक्षा सुधारमा नवप्रवर्तन र समावेशी पहुँच
शिक्षा क्षेत्रमा उप–महानगरपालिकाले गुणस्तरीय सुधार र समावेशी पहुँच बढाउने लक्ष्यसहित कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । कक्षा ९–१० का विद्यार्थीहरूलाई करियर परामर्श उपलब्ध गराइयो । १३ वटा सामुदायिक माध्यमिक विद्यालयमा रोजगार र करियरसम्बन्धी जानकारी प्रदान गरिएको छ ।
बीटीआइसँगको सहकार्यमा २० जना युवाले बिल्डिङ इलेक्ट्रिसियन तालिम लिएका थिए भने ६० जना युवाले कुकिङ र कम्प्युटर हार्डवेयर तालिम पाएका छन् ।
नवप्रवर्तनात्मक अभ्यासअन्तर्गत स्मार्ट कक्षा, डिजिटल सिकाइ उपकरण, क्ष्ऋत, ल्याब, र स्थानीय पाठ्यक्रम विकास प्रयोगमा ल्याइयो । विद्यार्थीहरूको उपस्थितिमा सुधार गर्न विद्युतीय हाजिरी प्रणाली लागू गरिएको छ । दलित, मुस्लिम, अपाङ्गता भएका र विपन्न वर्गका विद्यार्थीहरूको शिक्षा पहुँच बढाउन छात्रवृत्ति, पोशाक र शैक्षिक सामग्री वितरण कार्यक्रम सञ्चालनमा आएका छन् । शिक्षकहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्न विषयगत तालिम, नेतृत्व विकास तालिम र आइटीसी तालिम उपलब्ध गराइएको छ । विद्यालय व्यवस्थापन समिति र अभिभावक–शिक्षक संघसँगको साझेदारीले नीति निर्माणदेखि कार्यान्वयनसम्म सहयोग गरेको छ ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा पहुँच र दिगोपन
स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि बुटवल उप–महानगरपालिकाले बालबालिका, महिला, किशोरी, जटिल रोगी र विपन्न नागरिकलाई लक्षित गर्दै सेवा सुधार गरेको छ । बालबालिकाको खोप सेवा ८७ प्रतिशत पुगेको छ भने ३२,३७५ बालबालिकाले नियमित खोप पाएका छन् । किशोरीमा एच.पी.भी. खोप अभियानले ९५ प्रतिशत प्रगति हासिल गरेको छ ।
महिला स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुरक्षित प्रसूति, निःशुल्क प्रयोगशाला सेवा, क्यान्सर स्क्रिनिंग, र पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिंग कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । क्षयरोग र कुष्ठरोग उपचारमा नयाँ प्रविधि जस्तै एआइ एक्स–रे स्क्रिनिंग लागू गरिएको छ । जटिल रोग र विपन्न नागरिकलाई आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराइयो । पोषण तथा कुपोषण नियन्त्रण, सुत्केरी आमाको पोषण सहायता, डेंगु नियन्त्रण अभियान, र हेल्थ डेस्क कार्यक्रममार्फत् नागरिकको स्वास्थ्य पहुँच सुधारिएको छ । स्वास्थ्य संस्थाको डिजिटलाइजेशनले सेवा पारदर्शी र पहुँचयोग्य बनाएको छ ।
