झपेन्द्र जिसी
चाहे प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा होस् चाहे लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा होस नेपाली जनताका मूल नाराहरू तपसिल बमोजिम थिए–
– सम्पूर्ण नेपाली जनता होऔं ।
– सम्पूर्ण जनताको एकता जिन्दावाद ।
– मजदूर किसान एकता जिन्दावाद ।
– निरंकुश जहाँनिया राणातन्त्र अन्त्य गरौं ।
– निरंकुश राजतन्त्रको अन्त्य गरौं ।
–निरंकुश पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य गरौं ।
–लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना गरौं ।
– लोकतान्त्रिक संविधानको निर्माण गरौं ।
– जातीय विभेदको अन्त्य गरौं ।
– मानव मर्यादा कायम गरौं ।
– लैङ्गिक विभेदको अन्त्य गरौं ।
– आन्दोलनकारी जनतामाथिको दमनचक्र बन्द गर !
– हिमाल, पहाड, तराई कोही छैन पराई ।
– सम्पूर्ण नेपाली जातजाति सबै एउटै जहान परिवार हौैं ।
– सबैको समुन्नति हाम्रो लक्ष्य हो ।
अभीष्ट र गन्तव्य हो ।
यस्तै नाराहरू २००७ सालदेखि आन्दोलनको २०४६ सालको आन्दोलनमा र ०६२।०६३ को लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा घन्केका हुन् । रन्केका हुन् ।
तर २०६२।०६३ को आन्दोलनको सफलतासँगै तपसिलका नारा उठे
– जातीय पहिचान र जातीय राज्यको निर्माण ।
– यो नाराभित्र समावेशिताले लेपन लाइयो । जातीय पहिचान र जातीय राज्यको कुरालाई उरालियो । जातीय राज्य पाइने भयो भनी धेरै जाति जनजातिहरु मख्ख परे । पहिलो निर्वाचनमा नेकपा माओवादीतिर लागे । कमरेड प्रचण्डलाई गड फादर नै ठाने । परिणाम पहिलो संविधानसभाको निर्वाचनमा माओवादी पार्टीको राम्ररी बहुमत आयो । मुख्य काम नेपालको संविधान निर्माण गर्नु थियो । संविधान बनेन् । संविधानसभा नै विघटन भयो । फेरि संविधानसभाको दोस्रो निर्वाचन भयो । १३ भन्दा बढी जातीय पहिचानका राज्य बनाउने कुरा उठे ।
ठूलो रस्साकसी पछि ७ वटा प्रादेशिक राज्य निर्माण भए । मधेशतर्फ ठूलै असन्तुष्टि रह्यो, त्यो बखत ।
संविधानले नेपालमा १२६ जातिले १२३ भाषा बोल्छन् भनेर किटान ग¥यो । तर नेपालमा १२६ जाति भन्दा धेरै जाति छन् भन्ने कुरा यही पंक्तिकारलाई थाहा छँदैछ ।
जे होस् नेपाल बहुजातीय, बाहु भाषीय, बहुसंस्कृति र बहुभाषिक देश हो ।
यो कुरा जानकारी हुुँदाहुँदै केही जातिको राज्य बनाउने भन्ने कुरा आजको युगमा कसरी औचित्यपूर्ण हुन सक्थ्यो र हुन सक्छ ?
स्मरण रहोस् २०८२ कात्तिक २० गते चुम्बकीय थेरापी गर्न यो पंक्तिकार दार्जिलिङ्गको एउटा शिविरमा गएको थियो । दार्जिलिङ्ग पनि बहुसंस्कृति, बहुभाषा, बहुधर्म सम्पन्न नेपाली बाहुल्य रहेको भूमि हो । र त्यहाँको प्रधान भाषा वा सम्पर्क भाषा नेपाली वा गोर्खा भाषा नै हो ।
सन् १८१४–१६ मा भएको नेपाल अंंग्रेज युद्ध र त्यसपछि भएको सुगौली सन्धि अनुसार बल मिच्याइँ गरेर भारतमा उपनिवेश जमाएर बसेका फिरङ्गी शासकहरु (ब्रिटिश शासकहरु) अर्थात् कम्पनी सरकारले लुटेको भूमि हो । १५ अगष्ट १९४७ मा भारत छोड आन्दोलन भयो । त्यस आन्दोलनमा नेपालका वरिष्ठ नेताहरु बीपी कोइराला, मनमोहन अधिकारीहरु पनि आन्दोलित भए । आन्दोलित भए बापत हाम्रा नेताहरुलाई बेलायती कम्पनी सरकारले भारतीय जेलमा थुन्यो ।
भारतलाई उपनिवेश शासनबाट मुक्त गराउन भूमिका खेल्ने नेपाली नेताहरु र नेपाली जनतालाई कदर गरेर मुक्त भारतका शासकहरुले दार्जिलिङ्गको पहाडी भूभाग र दार्जिलिङ्गको तराई ससम्मान नेपाललाई फिर्ता गर्नुपर्ने थियो, तर मुक्त भारतका शासकहरुले बेलायतीको सिको गरे । नेपालको भूमि फिर्ता गरेनन् र अहिलेसम्म पनि गरेका छैनन् । दार्जिलिङ्गका गोरखाहरु (नेपालीहरु) नेपालमा सामेल हुन चाहान्छन् । जति जमिन भए पनि आँखा नअघाउने हन्तकाली भारतीय शासनकहरु र लिम्पियाधुरा, लिपुलेक, कालापानी समेत हडपेका छन् । यता सुस्ता महेशपुरमा पनि खुनी बाघ पंजा गाडेका छन् । किन ? यस्तो किन ? यस्तो किन हुँदैछ ? यसकारणले हुँदैछ, हामी नेपालीहरु यो वा त्यो प्रकारले विभाजित छौं । एकताबद्ध हौं भने पनि हाम्रा मनहरु बाँडिएका छन् । २०७२ मा निर्माण भएको संविधानले हाम्रो सामाजिक मूल्य मान्यता र एकता भाँडिएको छ ।
नेपाली समाजलाई टुटाउन फुटाउन भारतीय एस.डी मुनिको जातीय पहिचान, जातीय राज्यको सिद्धान्तले काम गरेको छ ।
नेपाली जनतालाई भावनामा उतारेको छ । जातीय, क्षेत्रीय संकीर्णताले घरबास गरेको छ । तँ बाहुन, तँ क्षत्री, तँ शोषक हामी शोषित मगर, गुरुङ्ग, राई, लिम्बु, मधेशी आदि अमुक जातिलाई नेपालबाट नलेखेटी देशको विकास हुँदैन भनेर नेपाली जनतालाई उचालिएको छ । भाँडभैलो मच्याइएको प्रारम्भमा नेपालभित्र यो जातीय पहिचानको संवाहक प्रचण्ड नै हुन् । यस्तो संकीर्णता भावनाको विजारोपण गर्ने क्रान्तिकारी प्रचण्ड नै हुन् । यसो भन्नु अनुचित हुने छैन । तर, अहिले त यो नारा समाजको जराजरासम्म फैलिएको छ । हिमालदेखि तराईसम्म फैलिएको छ । समाज मैलिएको छ ।
हुनु पर्ने त थियो, हामी सबै नेपाली हौं, हाम्रो र देश नेपाल हो । नेपाल हाम्रो साझा घर हो । साझा घर नेपाल र समम्पूर्ण नेपाली जातजातिको उत्थान प्रगतिमा लाग्नु हाम्रो कर्तव्य हो ।
तर यहाँ त उल्टो भयो । एक जातिले अर्काे एक जातिलाई सत्तो सराप गर्ने प्रवृत्तिको विकास गरियो । अर्काे जाति अर्काे सम्प्रदायलाई गालीगलौज गर्नुमा सीमित रह्यो । र यसैलाई महत्व दियो । गौरवगान गरियो ।
दश वर्षे राजनीतिक द्वन्द्वले थिलो थिलो भनेको समाजमा फेरि जेनजी नामबाट उठेको अर्काे आन्दोलनले पुनः ठूलो खती भएको छ । फेरि अर्काे कुन चत्रवती आएर ध्वस्त पर्ने हो आशंका बादलहरु मडारिएका छन् ।
तर दार्जिलिङ्गमा केही दिन रहँदा बस्दा देखियो– अधिकांश पहाडी मूलका नेपाली जाति र भाषीहरु यो जाति त्यो जाति नभनी गोर्खा जातिका हितका लागि हातेमालो गरेर जुलुस प्रदर्शन गर्दै थिए ।
एकताको माला गाँथ्दै थिए । स्मरण रहोस्, दार्जिलिङ्गको पहाडी भू–भागमा लेप्चा भोटिया, तामाङ, लिम्बु, राई गोर्खा (नेपाली मूलका) गुरुङ, मगर, शेर्पा, सुनुवार आदि जाति छन् । आफ्नो मातृभाषा र संस्कृति भए पनि भूल भाषा संस्कृति नेपाली नै हो ।
चौरास्तामा आदि कवि भानुभक्त आचार्यको भव्य÷सुन्दर सालिकले नेपाल र नेपालीको गौरव बढाइरहेको छ । तर यतातिर भने भानुभक्तलाई बाहुन साहित्यकार भनेर गाली समेत गर्छन् । पृथ्वी नारायणशाह जसले नेपाल देशको भौगोलिक एकीकरणको शिलान्यास गरेको उनको सालिक भत्काउने नर पशुहरु अझै आफूहरुलाई सद्दे मान्छे हौं, भन्दै छन् ।
