मलेशियामा २६ वर्षअघि देखिएको निपाह भाइरसले अहिले अरू मुलुकलाई सताएको छ । पहिलोपल्ट भाइरस भेटिएको मुलुक अहिले भाइरस मुक्त छ, तर त्यहाँबाट भाइरस विभिन्न मुलुक घुम्दै भारतसम्म आइपुगेको छ । नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण नेपाल पनि उच्च जोखिममा छ । चीनमा भेटिएको कोभिड भाइरस पनि भारत हुँदै नेपालमा आइपुगेको थियो ।
नेपालमा कुनै महामारी नियन्त्रणको पूर्व तयारीभन्दा पछिको प्रतिकार्यमा ध्यान जान्छ । महामारी नियन्त्रणको पूर्व तयारी कमजोर भएको मुलुकमा यस्ता महामारीले जोखिम निम्त्याउने हुन् । भारतको बंगालमा भाइरस भेटिएकोले यहाँ पनि आउने जोखिम छ । सर्तकता अपनाउनुपर्नेछ । संक्रमण फैलिन नदिन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले उच्च सर्तकता अपनाएको जानकारी दिएको छ । तर त्यो सर्तकताको व्यवहारिक पाटो कमजोर छ । पूर्व तयारी र प्रतिकार्य कमजोर छ । संक्रमित क्षेत्रबाट आउने व्यक्तिलाई निगरानी गर्ने र संक्रमण फैलिन नदिन सर्तकता अपनाउन प्राथमिकता दिनुपर्छ । संक्रमणदर कमजोर भएपनि संक्रमण भएपछि मृत्यु दर उच्च रहेकोले नागरिकको ज्यान बचाउन राज्यको संवेदनशिलता बढी हुनुपर्छ ।
चमेरो, सुँगुर, घोडा वा संक्रमित व्यक्तिबाट सर्ने भएकाले यी तीन चिजहरूलाई मध्यनजगर गरेर आम नेपाली नागरिकलाई पनि निपा भाइरस संक्रमण फैलिएको ठाउँबाट आउने मानिसलाई केही समय क्वारेन्टाइनमा रहने व्यवस्था गरिएको छ । कोभिड महामारीमा क्वारेन्टाइनमा नबसेका कारण महामारी गाउँ–गाउँ फैलिएको थियो । त्यसैले क्वारेन्टाइनमा बसाल्नका लागि स्थानीय तहले काम गर्नुपर्छ । यस्ता महामारीबाट नागरिकको जीवन बचाउने तहगत सरकारको संयोजनबाट मात्रै सम्भव छ ।
भारतमा जंगल डुलेर फलफूल खाने समुदाय छन् । नेपालमा भने त्यस्तो समुदाय छैन । तसर्थ चमेरोबाट समुदायसम्म निपाह भाइरस पुग्ने जोखिम कमै रहेको देखिन्छ । यहाँ सुँगुरबाट सर्ने जोखिम छ । सुँगुरसँग मान्छेको सम्पर्क सहजै हुने भएकाले कुनै कारणवश सुँगुर मरेमा मृत्युको कारण खोज्नुपर्छ । सुँगुरको मृत्यु भएमा प्रहरी वा स्थानीय तहलाई खबर गर्नुपर्छ । र, मृत्युको खोजी हुनुपर्छ ।
मलेशियाले निपाहा भाइरस नियन्त्रण गर्न १० लाख सुँगुर नष्ट गरेको थियो । यो कठोर निर्णय कार्यान्वयन गर्न नागरिकले जुनस्तरको सहयोग गरे, त्यसपछि नै मलेशियामा त्यसपछि निपाहा भाइरसको संक्रमण छैन । यहाँ पनि निपाहा भाइरसको संक्रमण नियन्त्रण गर्न राज्यले चालेका कदमप्रति नागरिकको सहयोग आवश्यक छ । कोभिड महामारी राज्यको प्रयासले मात्रै नियन्त्रण भएको होइन्, राज्यको पहलकदमीमा आम नागरिकको सहयोगबाट मात्रै सम्भव भएको हो ।
