एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्ध नभएर नेपालले अविश्वास र आशंका बढाउन बल पु¥याएको छ । जेनजी आन्दोलन र विध्वंशको बलमा प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की सरकारको काम छिमेकी चीनलाई चिढ्याउने ढंगले भइरहेको छ । नेपालको एक चीन नीति कुरामा होइन, व्यवहारमा देखाउनुपर्छ ।
यतिखेर नेपालमा चीन विरोधी गतिविधि तीव्र ढंगले बढिरहेको छ । स्वतन्त्र तिब्बतका अभियन्ताहरुको खुलेयाम आगमन र उनीहरुका कार्यक्रम चीन विरोधी गतिविधिका उदाहरण हुन् । २९ जनवरीमा दलाई लामा निकट धर्मगुरु जोनाङ ग्याल्त्साब रिन्पोछेको नेपाल आगमनमा सरकारी तहबाटै भएको स्वागत गम्भीर र निन्दनीय छ । धार्मिक प्रवचनको नाममा यहाँ आउने र तिब्बत स्वतन्त्रताको गतिविधि गर्नेविरुद्ध सरकारी तहबाटै स्वागत र सुरक्षा व्यवस्थापन गर्नुले यो सरकारको बोली र व्यवहारबिच भिन्नता देखिन्छ । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले चिनियाँ अधिकारीसँगको भेटमा एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्ध रहेको बताउँदै आएकी छन्, तर यो सरकारको व्यवहार प्रष्ट ढंगले चीन विरोधी देखियो ।
सन् १९७० मा तिब्बतमा जन्मेका धर्मगुरु जोनाङ ग्याल्त्साब रिन्पोछे सन १९९३ देखि भारतमा बस्न थालेका हुन् । दलाई लामाबाट दिक्षित यी धर्म गुरुका गतिविधिप्रति उत्तरी छिमेकी चीनले गम्भीर ढंगले लिनु र त्यसप्रति सरकारले सामान्य रुपमा लिनुले मुलुक झनै कमजोर हुँदै जाने जोखिम छ । नेपालमा भएको जेनजी आन्दोलन र विध्वंशमा बाह्य प्रभाव र हस्तक्षेप भएको अब लुकेको विषय होइन्, यो आन्दोलनपछि नै हो, चीनलाई चिढ्याउने गरी चीन विरोधी गतिविधि भएको ।
नेपालले कुनै छिमेकी देशको सार्वभौमसत्ताविरुद्ध गतिविधि गर्न दिँदैन भन्ने प्रष्ट नीतिप्रति सरकार नै मौन बसेर घोषित नीतिविरुद्ध लागेको छ । अहिलेसम्म भारतमा निर्वासित तिब्बती सरकारले नेपालमा कसैलाई बधाई दिएको थिएन् । जब सुशीला कार्की प्रधानमन्त्री भइन्, तत्काल निर्वासित दलाई लामा सरकारले बधाई दियो । त्यसपछिका घटनाक्रम हेर्दा थाहा लाग्छ, त्यो बधाईको अर्थ के रहेछ भन्ने कुरा ।
नेपाल एक चीन नीतिमा प्रतिबद्ध रहनु मुलुकको सार्वभौमसत्ता र एकताको रक्षाको लागि पनि आवश्यक छ । क्षेत्रीय सुरक्षा, शान्ति र एकताका लागि मात्रै नभएर मुलुकको सार्वभौमसत्ताको रक्षाको लागि एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्ध रहनु आवश्यक छ भन्ने हेक्का नहुनु यो सरकारको कमजोरी हो । नेपालमा चीन विरोधी गतिविधि बढाएर चीनलाई दबाबमा राख्ने पश्चिमा रणनीतिअनुसार यो सरकारले काम गर्दाको असर मुलुकले व्यहोर्न थालेको छ ।
छिमेकी चीनको असन्तुष्टि असामान्य ढंगले बढ्दै जानुको असर नेपालले बहुआयामिक ढंगले व्यहोर्ने निश्चित छ ।
सरकारको कुटनीतिक अपरिपक्कताले नेपाल भूराजनीतिक जोखिममा परेको छ । कुटनीतिक अपरिपक्कताले मुलुकलाई कमजोर बनाउँछ । विदेश सम्बन्धमा छिमेक नीति पहिलो हुनुपर्छ । परिपक्क राजनैतिक नेतृत्वले लिने यस्तो निर्णयले नै मुलुकको बाह्य सम्बन्धलाई भरपर्दो र विश्वासिलो बनाउन सक्छ । तर सरकारका पछिल्ला गतिविधिले मुलुकलाई अविश्वनीय बनाइरहेको छ । मुलुकलाई भूराजनैतिक जोखिमबाट बचाउने हो भने आगामी दिनमा छिमेकको संवेदनशिलता सम्बोधन गर्नुपर्छ ।
नेपालमा तिब्बतीहरुको गतिविधिमाथि निगरानी र नियन्त्रण राखेर एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्ध रहेको व्यवहारिक ढंगले सन्देश देऊ । छिमेकीसँग राम्रो सम्बन्ध बनाउन कुरा र बोलीमा होइन्, व्यवहारमा कार्यान्वयन गरेर देखाऊ ।
