सातायता वायु प्रदूषण बढ्दा जनजीवन प्रभावित भएको छ । राम्ररी घाम लागेको छैन, आकाश धुम्म छ । बुटवल, भैरहवासहित तराई र काठमाडौँ उपत्यकामा प्रदूषण बढेको छ । वन तथा वातावरण मन्त्रालयको वातावरण विभागका अनुसार, काठमाडौँ, पोखरालगायत ठूला शहर र तराईका अधिकांश स्थानका वायुमण्डलमा दूषित हावाका कण वा तरल थोपा (पीएम २.५) को मात्रा बढेको छ ।
मध्य फागुनदेखि एक महिना वायु प्रदूषणको मात्रा उच्च हुने गरेको छ । पीएम (पार्टिकुलेट म्याटर) सूक्ष्म कण हो । यी कण कपालको चौडाइभन्दा १० गुणा साना हुन्छन् । जुन मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छन् । पीएम २.५ माइक्रोस्कोप लगाएर मात्रै देख्न सकिने ज्यादै साना कण हुन् । यी कण सवारीसाधन, उद्योग, कलकारखाना तथा इट्टाभट्टाको धुवाँ, दाउरा, घुर, कोइला, गुइँठा, छ्वालीजस्ता कृषि अवशेष बाल्दा र वन डढेलोबाट निस्कन्छन् । यी कण श्वास फेर्दा फोक्सो र रगतमा सिधँै प्रवेश गर्ने भएकाले मानव स्वास्थ्यमा जोखिम हुन्छ । यसबाट फोक्सोको क्यान्सर, मुटु रोग, मस्तिष्कघातजस्ता गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हुन्छ । एक प्रतिवेदनअनुसार नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण बर्सेनि ४१ हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ ।
अहिले देशभर वन डढेलोका घटना बढ्नुका साथै कागज तथा प्लास्टिकजन्य फोहोरपदार्थ र बालीनालीका अवशेष जलाउने, इट्टाभट्टा, उद्योग कलकारखाना, सवारीसाधनबाट हुने उत्सर्जन, छिमेकी भारतबाट आउने दूषित हावाले गर्दा वायु प्रदूषण बढेको छ ।
नासाको आगलागीसम्बन्धी सूचना व्यवस्थापन प्रणालीमा अभिलेख भएअनुसार २० फागुनमा देशभरको ७० स्थानमा आगलागी तथा वन डढेलो देखिन्छ । २० फागुनदेखि पछिल्लो एक साताभित्र देशभर २५० भन्दा बढी स्थानमा आगलागी तथा वनमा डढेलो फैलिएको छ । यसैगरी, भारतको उत्तर र उत्तर–पश्चिम भेगमा पनि आगलागी तथा वन डढेलोको दर बढेको छ । दूषित हावाको कण बोकेको हावा पश्चिमबाट पूर्वतर्फ बहेकाले प्रदूषणको मात्रा बढेको छ ।
वायु प्रदूषणले विशेषगरी जोखिम समूहमा पर्ने दम, खोकीजस्ता श्वासप्रश्वासका दीर्घरोगी, पाँच वर्षमुनिका बालबालिका, गर्भवती, ज्येष्ठ नागरिक, अशक्त असहायलाई बढी असर पार्ने भएकाले सावधानी अपनाउन स्वास्थ्य मन्त्रालयले आग्रह गरेको छ । बिहान र बेलुकी हानिकारक हावाको मात्रा अत्यधिक हुने भएकाले सकेसम्म बाहिर ननिस्कन, निस्कनै परे जिउ ढाक्ने कपडा र नाकमुख छोप्ने मास्क लगाउन मन्त्रालयले अपील गरेको छ ।
धुम्म भएको आकाश खुल्न पर्याप्त वर्षा हुनुपर्छ वा वेगमा हावा चल्नुपर्छ । मौसमविदहरुका अनुसार, तत्काल पर्याप्त वर्षा हुने सम्भावना छैन ।
त्यसैले प्रदूषणले धुम्म भएको आकाश केही दिन खुल्न समस्या छ । यो प्रदूषणबाट हुने स्वास्थ्य जोखिमबाट बच्न सावधानी अपनाउनु नै उत्तम विकल्प हो । स्वास्थ्य मन्त्रालयले गरेको अपील नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि भएकाले पालना गर्न र गराउन सबै जिम्मेवार बनौं ।
