बुटवल कृषि उपज थोक बजार केन्द्रमा बिक्रीका लागि चितवनबाट ल्याइएको तरकारीमा अत्यधिक मात्रामा विषादी फेला परेपछि तरकारी नष्ट गरिएको छ । चितवनबाट ल्याइएको बोडीमा परीक्षण गर्दा अर्गानो फस्फेट समूहको विषादी ९७ प्रतिशतसम्म भेटिएको छ । केही समयअघि कावासोतीमा रायोको सागमा पनि परीक्षण गर्दा ९७ प्रतिशत विषादी भेटिएको थियो । 

परीक्षणपछि  १५० किलोग्राम बोडीमध्ये १२० केजी बुटवल उप–महानगरपालिकासँग समन्वय गरी डम्पिङ साइडमा नष्ट गरिएको छ । बाँकी ३० केजी भने पहिले नै बिक्री भइसकेको थियो । विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण प्रयोगशाला एकाइका अधिकारीहरुका अनुसार, नियमित परीक्षणका क्रममा बोडीमा अत्यधिक विषादी देखिएको हो ।  शून्यदेखि ३५ प्रतिशतसम्मको विषादी अवशेष उपभोग योग्य मानिन्छ भने ३५ देखि ४५ प्रतिशतसम्म पुगेमा केही दिन क्वारेन्टाइनमा राखेर पुनः परीक्षण गरिन्छ । तर ४५ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेमा भने त्यस्ता तरकारीलाई अनिवार्य रूपमा नष्ट गरिन्छ । विशेष गरी ‘अफ सिजन’मा उत्पादन गरिएका तरकारीमा बढी विषादी भेटिने गरेको छ । किसानले विषादी प्रयोग गरेपछि कुर्नुपर्ने ‘वेटिङ पिरियड’ पूरा नगरी बजारमा ल्याउँदा यस्तो समस्या देखिएको छ ।

विषादी परीक्षण यो एउटा नमूना भयो । दिनहुँ उपभोक्ताको भान्सामा विषादीयुक्त तरकारी पुगिरहेको अनुमान गर्न सकिन्छ । दिनहुँ उपभोक्ताको भान्सामा विषादी पुग्दा सरकारी निकायले नमूनाको रुपमा विषादी परीक्षण गर्नु झारा टार्ने काम हो । त्यसो त बुटवलमा विषादी अवशेष दु्रत विश्लेषण प्रयोगशाला छ, यो प्रयोगशालाले नियमित विषादी परीक्षण गरेको भन्ने जानकारी बेलाबखत दिने गर्छ । तर यो प्रयोगशालालाई साधनस्रोत युक्त बनाएर परीक्षणमा कडाइ नगर्ने हो भने यो प्रयोगशालाको प्रभावकारीता हँुदैन् । बजारमा विषादीयुक्त तरकारी छ्याप्छ्याप्ती छ, तर नमूना परीक्षणले मात्रै बजारलाई नियन्त्रण गर्न सक्तैन् । विषादी अवशेष दु्रत विश्लेषण प्रयोगशाला एकाइ बुटवलले थोक बजार केन्द्रको मात्रै परीक्षण गर्ने हो कि खुला रुपमा बजारमा बिक्री भइरहेको तरकारीको पनि हो ? बुटवलको बजारमा अहिले स्थानीय उत्पादन सिधँै उपभोक्ताको घरदैलोमा पुगेको छ । पाल्पाको मदनपोखराबाट सिधँै हाटबजार ल्याएर तरकारी बिक्री हुँदै आएको छ ।

किसानले खेतबारीमा विषादी मनपरी प्रयोग गर्दा क्यान्सरलगायतका रोगको जोखिममा नागरिक पर्न थालेका छन् । मनपरी विषादी प्रयोगले नागरिकको स्वास्थ्य जोखिममा पर्दा समेत सचेतनाको कार्यक्रम प्रभावकारी हुन सकेको छैन । सरकारी निकाय विषादीको प्रयोग न्यूनीकरण गर्न र सुरक्षा सतर्कता अपनाउन सचेत नगराउनु नागरिकको स्वास्थ्यप्रति खेलवाड गर्नु हो । प्रतिबन्ध भएका विषादीको आयात र बेचबिखन भए कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्छ । तर सरकारी निकायबाट नियमन छैन । यसको दायित्व प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रको हो । केन्द्रकै अनुसार, आर्थिक वर्ष २०७४-०७५ मा ६ लाख ३५ हजार ७ सय २१ किलो विषादी आयात भएको थियो । अहिले विषादी दोब्बर आयात भएको छ ।

खेतबारीमा विषादी राख्नुको कारण हो -खेतबारीमा लाग्ने किरालाई मारेर उत्पादन बढाउनु । विषादीको प्रयोगले शत्रु जीव मात्रै मर्दैनन्, मित्र जीव पनि मर्ने भएकाले विषादीको प्रयोगमा न्यूनीकरण अत्यावश्यक छ । किसानले मनपरी विषादी प्रयोग गर्दा खेतबारीका शत्रु र मित्र जीव मात्रै मरेनन्, मान्छेको स्वास्थ्य नै जोखिममा प¥यो । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरेर हालै पाराक्वाटारपाराक्वाट डाइक्लोराइड, क्लोरोपाइरिफस र फोरेट नामक विषादी आयात बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । यी विषादीको प्रयोगले किसानको स्वास्थ्य जोखिम बढाएकोले प्रतिबन्ध लगाएको हो । अन्य घातक विषादी आयात र नियन्त्रण गर्न ध्यान दिनुपर्छ ।

 
अति विषादी प्रयोग भएको तरकारीले तत्काल टाउको दुख्ने, बान्ता आउने, वाकवाकी आउने, हात काँप्ने, बेहोस हुनेलगायत समस्या देखिएका छन् । खतरनाक विषादीले दीर्घकालीन रूपमा क्यान्सर, लुलो–लङ्गडो हुने, गर्भ तुहिने, कलेजोको खराबीलगायत समस्या निम्त्याउने विज्ञहरु बताउँछन् ।

प्रतिबन्ध भएका विषादीको आयात गर्नेलाई कानुनी कारबाहीको दायरा जति विस्तार गर्न आवश्यक छ, प्रतिबन्ध नलगाइएका विषादीको प्रयोगमा खेलवाड नगर्न उत्तिकै सजग गराउन जरूरी छ ।