बुटवल । दुर्गा पञ्चायन मन्दिर नयाँमिलका पिठाधीश श्री १००८ स्वामी विवेकानन्द सरस्वतीको पार्थिव शरीरलाई आइतबार समाधिस्थ गरिएको छ । स्वामीले शनिबार अपरान्ह पाँच बजे देहत्याग गरेका थिए ।
२०१२ भदौ १४ गते बाग्लुङको तोरीखोलामा जन्मिएका उनी शुरुमा खेमराज गैरे नामबाट चिनिए । बाग्लुङबाट पढ्न गुल्मीको दिब्रुङ पुगे । दिबु्रङमा स्वामी परमानन्द सरस्वतीबाट ब्रह्मचर्य दीक्षा लिएर खिमानन्द ब्रह्मचारी नामले ख्याति पाए । त्यसपछि स्वामी सत्यप्रकाशानन्द सरस्वतीबाट सन्न्यासदीक्षा लिएर रुद्रवेणीको पवित्र तीर्थबाट स्वामी विवेकानन्द सरस्वतीका नामले चिनिए ।
बाल्यकालमै बाआमाले बिहे गरिदिए, तर त्यो विवाह उहाँका लागि बेलविवाहजस्तै थियोे । सानैदेखि साधुको सान्निध्यले वैराग्यले तप्त महापुरुषलाई संसारको बन्धनमा बाँध्न सकिँदैन । घर छाडेर हिंडे ।
सर्वप्रथम स्वर्गद्वारी साधुपरम्पराका झ्याम्पाली महाराजको सान्निध्य प्राप्त भयो । डहरेमा रहेको गुफामा तपस्या गरिरहेका सन्तको कृपाले वैराग्यको बिउ रोपियो । योगसिद्ध महापुरुष छविलाल गुरुको दर्शनले बागलुङको झुलेनीमा त्यो अङ्कुरित भयो । दुवै सन्तको समाधिपछि स्वामी परमानन्द सरस्वतीको आश्रयमा त्यो फक्रियो ।
परमानन्द सरस्वती महाराजको गुरुकुलका सुयोग्य सन्त शिष्य आफ्नो आधारभूत तहको अध्ययनपछि वृन्दावन पढ्न गए । त्यहाँ विश्वकै अद्भुत मेधासम्पन्न महामनीषी स्वामी अखण्डानन्द सरस्वतीसँग बसेर वेदान्त र भागवतको श्रवण गरे ।
वृन्दावनमा अनेक तपोनिष्ठ महापुरुषहरूसँग सङ्गत भयो । हरिद्वारमा स्वामी सत्यप्रकाशानन्द स्वामीसँग रहेर वर्षौं साधना गरे । त्यहाँ रहँदा नेपालमा आफ्नो गुरु भएका कुरा पनि उठे । उनी स्वयं पुल बनेर आफ्ना गुरुका लागि सन्न्यास गुरु खोजिदिए । यसरी स्वामी सत्यप्रकाशानन्द सरस्वतीले पहिलो शिष्यका रूपमा स्वामी परमानन्द सरस्वतीलाई वरण गर्नमा उनी निमित्त बने । स्वर्गद्वारी झ्याम्पाली महाराजदेखि ऋषिकेशका मस्तराम बाबासम्मको सान्निध्य पाएका आफैंमा सिद्ध महापुरुष हुन् ।
गुल्मीको सालिमे दहमा वर्षौं एकान्तमा तपस्या गरेर बसेका स्वामी विवेकानन्द भीडदेखि सधैं पर रहन चाहे । शिवधुरीको डाँडामा बसेर आत्मपुराणको साधना गरेको मान्छे जब गुरुको आज्ञाले जनसमूहको सम्पर्कमा आए , त्यसपछि लाखौं भक्त उनका प्रशंसक बने । उनको प्रवचनकला यस्तो अद्भूत थियोे कि सामान्य मान्छे पनि वेदान्तको रहस्यसित परिचित हुन्थ्यो ।
दिनभर आश्रमको सेवा गरेर खाली समयमा डाँडामा गएर कविता लेख्न रुचाउँथे । कोटिहोमहरूमा योगी नरहरिनाथले जब उनको कविता सुने, त्यसबेला उनले मुक्तकण्ठ प्रशंसा गर्थे । स्वामी विवेकानन्दसँग ज्योतिष शास्त्रको पनि अद्भूत ज्ञान थियोे जसको प्रयोग व्यक्तिगत सुविधाका लागि कहिल्यै प्रयोग भएन् ।
परमानन्द सरस्वतीको देहावसानपछि उनका दुई सुयोग्य उत्तराधिकारीहरू स्वामी ज्ञानानन्द सरस्वती र स्वामी विवेकानन्द सरस्वती सँगसँगै देशभरि धर्मप्रचार र शिक्षाको चेतना फैलाउँदै हिँडे । विभिन्न पुराण र ग्रन्थहरूको प्रवचन गरेर उनीहरूले दर्जनौं ं शिक्षालयहरूको स्थापना र सञ्चालनमा बल पु¥याए । औपचारिक रूपमा उच्चशिक्षाको प्रमाणपत्र पनि लिने इच्छा नगर्ने उनले देशभरि थुप्रै गुरुकुलको स्थापना–संरक्षण–प्रवर्धन गरे । आधुनिक विद्यालय र क्याम्पसहरूबाट निस्केका सयौं हजारौं छात्रहरू उनको गुन झै सम्झन्छन् । विशेष गरेर गुल्मी–बाग्लुङ–पाल्पा– अर्घाखाँची– स्याङ्जा–चितवन– तनहुँ– नवलपरासी–रुपन्देही– कपिलवस्तु आदि जिल्लामा उनका हजारौं अनुयायीहरू छन् । उनको देहत्यागपछि श्रद्धाञ्जली र अन्तिम दर्शनका लागि आइतबार हजारौं नयाँमिल दुर्गा मन्दिरमा भेला भए ।
परमानन्दस्मृति प्रतिष्ठानको स्थापना र सञ्चालनमा उनले महत्वपूर्ण योगदान गरे ।
परमानन्दसंस्कृत गुरुकुल – रूपाकोट गुल्मी उनकै नेतृत्वमा सञ्चालनमा थियो । परमानन्दसंस्कृत गुरुकुल , देवघाट उनकै छत्रछायाँमा हुर्केको हो । दुर्गावैदिक परमानन्द संस्कृत गुरुकुल, रुपन्देही उनैले जन्माएर हुर्काएर छाडेका छन् । राम्दीधाम संस्कृत गुरुकुल , पाल्पाको स्थापनामा पनि उनको विशेष भूमिका रहेको छ । २०६० सालतिर गुल्मीबाट बुटवलको नयाँमिल आएका स्वामी विवेकानन्द नियमित वेदान्त स्वाध्यायप्रवचनमा तल्लीन थिए । वैदिक धर्म परिषद् नेपालले उनकै छहारीमा ओत पायो ।
ब्रह्मलीन महापुरुष महामनीषी स्वामी विवेकानन्द सरस्वती महाराजज्यूमा हार्दिक श्रद्धासुमन !
