:
प्रेम सुनार
गुल्मी
गुल्मीको सदरमुकाम तम्घास यतिबेला बर्खे तरकारीले भरिभराउ छ । पाँच–छ वर्षअघि जस्तो ‘यो तरकारी यहाँकै हो कि मधेसतिरबाट आएको हो ?’ भनेर पसलेसँग सोध्नुपर्ने अवस्था अहिले छैन । गाउँ–गाउँबाट गाडी र डोकोमा ल्याइएको तरकारीले नै आफ्नो पहिचान बोकेको छ ।
तम्घास र ढिकुरा तरकारीका लागि परिपूरक नाम हुन् । ढिकुरा छिमेकी जिल्ला अर्घाखाँचीमा पर्छ । तम्घास बजारको विकाससँगै ढिकुराले यहाँको बजारलाई लामो समयदेखि धानेको छ । त्यसपछि सीमिचौर, अर्खले र भुवनपानी जस्ता गाउँ पनि तरकारी उत्पादनका केन्द्र बन्दै गएका छन् ।
यी गाउँका तरकारीले स्वाद मात्रै दिँदैनन्, गाउँ छाडेर शहरमा बस्न थालेकाहरुलाई गाउँकै सम्झना पनि गराउँछन् । यतिबेला बजारमा सबैखाले बर्खे तरकारी आइपुगेका छन् । तीमध्ये पहाडी जिल्लाका लागि विशेष आकर्षण बनेको तरकारी हो– तामा ।
तामा र गुल्मेली जनजीवनको सम्बन्ध निकै पुरानो छ । स्वादको कुरा गर्दा यसको चर्चा नै पर्याप्त छ । गुल्मीका पुराना तरकारीमध्ये रायोको साग र मुला अग्रस्थानमा पर्छन् । मसला उत्पादनतर्फ अदुवा र लसुनको आफ्नै पहिचान छ । एक समय थियो, मसला भन्नासाथ अदुवा र लसुन सम्झिन्थ्यो । लाहुरबाट फर्किएका लाहुरेहरुले ल्याउने जिरा–धनिया समेत निकै ठूलो पाहुर मानिन्थ्यो । छिमेकीदेखि टाढाका आफन्तसम्म थाङ्नाथुङ्नीमा पोको पारेर बाँड्ने चलन थियो ।
त्यो समय भोगेका धेरै मानिस अहिले सहरमा छन्, तर मन गाउँमै छ । त्यसैले उनीहरु अहिले पनि गाउँकै उत्पादन खोजेर खान रुचाउँछन् । यही कारण गुल्मी र अर्घाखाँचीका धेरै उत्पादन बुटवलसम्म पुग्ने गरेका छन् ।
तम्घास मिलनचोकमा विगत १२ वर्षदेखि किराना, फलफूल तथा तरकारी पसल सञ्चालन गर्दै आएकी गीता पन्थीको अनुभवमा चार–पाँच वर्षअघिसम्म तम्घासमा तरकारी र फलफूल बुटवलबाट आउने अवस्था थियो । अहिले आँप, केरा र स्याउबाहेक अन्य तरकारी बाहिरबाट ल्याउनुपर्ने अवस्था छैन । बजारमा स्थानीय अर्गानिक उत्पादनकै माग बढेको छ । तम्घासको साहुटोल र विशेषगरी पुतलीबजार क्षेत्र तरकारी बजारका रुपमा परिचित हुँदै गएको छ । व्यवसायीहरुका अनुसार अहिले करिब ८० प्रतिशत तरकारी तथा फलफूल गुल्मी–अर्घाखाँची क्षेत्रकै उत्पादन बिक्री हुने गरेको छ ।
पछिल्लो समय गाउँ–गाउँमा व्यवसायिक कृषिको लहर देखिएको छ । दूध, तरकारी, मासु र अण्डा उत्पादनमा गुल्मीका १२ स्थानीय तहमध्ये सत्यवती गाउँपालिकाले उल्लेखनीय फड्को मारेको छ ।
एउटै गाउँपालिकाबाट वार्षिक १० करोडभन्दा बढीको उत्पादन बाहिरिँदै
सत्यवती गाउँपालिकाले कृषिलाई प्राथमिकतामा राखेर अघि बढेपछि स्थानीय उत्पादनमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको गाउँपालिका अध्यक्ष टीकाराम पाण्डे बताउँछन् ।
उनका अनुसार गाउँपालिकाबाट वार्षिक करिब साढे ६ करोड रुपैयाँ बराबरको दूध र साढे तीन करोड रुपैयाँ बराबरको तरकारी लगायत अन्य कृषि उत्पादन बाहिरिने गरेको छ । कुनै समय मदिरा उत्पादनमा सीमित रहेको वडा नम्बर ४ एक्सिङ गाउँका मगर समुदाय अहिले दूध उत्पादनतर्फ आकर्षित भएका छन् । उनीहरुले रक्सी बिक्रीभन्दा दूध उत्पादनलाई रोज्न थालेका छन् ।
मगर बाहुल्य वडा नम्बर ३ ठूलोलुम्पेकमा पनि सबै समुदायले स्थानीय उत्पादनलाई अभियानकै रुपमा अघि बढाएका छन् । वडाध्यक्ष जितु तरामुका अनुसार उक्त वडाबाट मात्रै वार्षिक डेढ करोड रुपैयाँ बराबरको स्थानीय उत्पादन बुटवल बजार पुग्ने गरेको छ ।
ठूलोलुम्पेकका कृषक इन्द्र विश्वकर्माले तरकारी, कुखुरा र बंगुर पालनबाट वार्षिक सरदर १२ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार गर्दै आएका छन् । उनले करिब १० लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने बताउँछन् । कृषकहरुमा आएको उत्साह र व्यवसायिक सोंचको श्रेय उनी स्थानीय जनप्रतिनिधिहरुको कृषि अभियानलाई दिन्छन् ।
गुल्मीका अन्य स्थानीय तहमा समेत कृषि उत्पादन बढ्दै गएको छ । स्थानीय उत्पादन र व्यवसायिक कृषिले यहाँका बासिन्दाको आर्थिक समृद्धिको आधार तयार गर्दै गएको देखिन्छ ।
