मुगुका गणेश नेपालीको आत्मदाह केवल मानसिक समस्याको विषय होइन्, यो राज्यसंयन्त्रप्रति नागरिकको भरोसा र विश्वास टुट्दै गएको एउटा उदाहरण हो । जब राज्यका योजना, नीति र कार्यक्रमप्रति नागरिकको भरोसा र विश्वास टुट्दै जान्छ, नागरिकले आक्रोशको आगो ओकल्छ, भलै त्यो आक्रोशको आगो ओकल्ने शैली फरक–फरक हुनसक्छ ।

मुलुकमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको दुई दशक बित्न लागेको छ । संविधान निर्माण भएको दशक भयो । संविधानको सफल कार्यान्वयनमा चुक्दा नागरिकमा चुलिएका निराशाकै कारण जेनजी विद्रोह भयो । त्यही विद्रोहपछि भएको चुनावमा बहुमत ल्याइ गठन भएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सरकारले चुलिएका निराशालाई आशामा बदल्ने अवसर गुमाउँदैछ । सुकुम्वासीप्रति राज्यको व्यवहार निकृष्ट छ । पहिले घरमा डोजर लगाइयो, अहिले होल्डिङ सेन्टरमा खाना दिन पनि बन्द गरियो । कीर्तिपुरको होल्डिङ सेन्टरमा बाढी पसेर बिचल्ली परेका नागरिकप्रति राज्यको जवाफदेहीता पटक्कै देखिएन् । व्यवसायीलाई राज्यले अहिले अपराधी झैं व्यवहार गरिरहेको छ । लगानीकर्ता आर्कषित हुन सकिरहेका छैनन् । सम्पत्ति शुद्धीकरणको मुद्दामा राज्यले आफ्नालाई बचाउने अरुलाई फसाउने नीति लिएर विभेदकारी छवि बनाएको छ । अहिले युवाले राज्यले केही गर्दैछ भन्ने विश्वास गर्न छाडेका छन् । प्रधानमन्त्रीदेखि मन्त्रीहरु अराजकतालाई मलजल गर्दैछन् । शिष्टता र मर्यादाको विषय गौण बनेको छ ।

गणेश काठमाडौंमा राइडर भई काठमाडौंमा परिवारको लालनपालन गर्दै आएका युवा हुन् । यहाँ गतिलो आम्दानीको स्रोत नभएपछि विदेश जाने तयारी गर्दै थिए । पार्किङ् निषेधित क्षेत्रमा पार्किङ् गरेको भन्दै मोटरसाइकलमा काठमाडौं महानगर प्रहरीले लक गरिदियो । जरिवानाको रसिद थमायो । आम नागरिकप्रति राज्य संयन्त्रले गर्ने व्यवहार असहिष्णु बनिरहेका बेला महानगर प्रहरीको व्यवहारप्रति नागरिकमैत्री हुने संभावना नै रहेन् । अहिले यो विषय सिंगो व्यवस्थाप्रति उठिरहेको प्रश्न हो । अहिले सरकारमा जो छ, उसैप्रति प्रश्न उठ्नु स्वभाविकै छ । जसले हिजो सरकारप्रति प्रश्न गरेर जनमत पाए, उनीहरु प्रश्न सुन्न चाहँदैनन् । प्रश्न गर्नेहरुलाई गालीगलौज हुन्छ । प्रहरी लगाएर पक्राउ गरिन्छ । संसदमा थर्काइन्छ । सामाजिक सञ्जालमा अराजक र उत्तेजना फैलाउने स्टाटस लेख्नु र जवाफदेही ढंगले सरकार सञ्चालन गरेर समाजमा आशा जगाउनु फरक कुरा हो ।

यहाँ गणेश नेपालीको मृत्यु एउटा सामान्य विषय होइन्, नेपाली समाजमा आक्रोशको आगो कसरी तीव्र ढंगले बढिरहेको छ भन्ने एउटा उदाहरण हो । गणेशको आत्मदाह प्रयास लगत्तै सर्लाहीका विवेक मण्डल र काठमाडौंमा अश्विन राउतले आत्मदाह प्रयास गरे । काठमाडौंका अश्विनको निधन भइसकेको छ भने विवेकको अवस्था गम्भीर छ । सरकार जवाफदेही र जिम्मेवार बन्नका लागि यी घटना काफी छन्, तर जवाफदेही बन्ने छाँटकाँट देखिंदैन । सुकुम्वासीप्रति भएको अमानवीय व्यवहारले सरकार निरंकुश बन्दै गरेको र नागरिकका आधारभूत समस्याप्रति बेवास्ता गरेको प्रष्ट देखिन्छ । निर्मम आत्मसमीक्षा गरौं, चर्को निराशाबाट समाजलाई बाहिर निकालौं । अरु गणेश नेपालीहरुले आत्मदाह गर्ने अवस्थाको अन्त्य होस् ।