बालबालिका, युवा र प्रौढ अहिले सबैको हातमा स्मार्ट फोन छ । इन्टरनेटको पहुँच छ । उनीहरु सामाजिक सञ्जालमा जोडिएका छन् । सामाजिक सञ्जालबाट नै देश विदेशमा रहेका आफन्त, परिवारका सदस्यहरु जोडिएका छन्, कुराकानी गरेका छन् । सञ्चो बिसञ्चोदेखि समाज र देशका बारेमा कुराकानी भइरहेको छ । अहिले चिठीपत्र हराइसक्यो । हात-हातमा भएको मोबाइलले नै सबैलाई जोडेको छ । अहिले स्मार्ट फोन र इन्टरनेटको पहुँचले सम्पर्क सञ्जाल जति कसिलो र फराकिलो भएको छ, त्यसैगरी,ती साधनको प्रयोगले समाजमा अपराध बढ्दो छ । अहिले साइबर अपराधले समाज समस्यामा जेलिएको छ ।
नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोको तथ्याङ्कअनुसार, आब २०७९।०८० मा साइबर अपराधका घटनाको उजुरी नौ हजार थिए । अहिले यो तथ्याङ्क २५ हजार नाघेको छ । भौतिक उपस्थिति विनै व्यक्तिको आर्थिक, सामाजिक र व्यक्तिगत जीवनमाथि प्रहार गर्ने प्रवृत्ति मौलाउँदा समाज गिजोलिएको छ । सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरी मानसिक पीडा दिने, चरित्र हत्या गर्ने, हिंसा फैलाउने कार्य गर्ने, यौनजन्य अश्लील कुराहरु सेयर गर्ने, एटीएम ह्याक गरेर बैंकबाट पैसा लैजाने जस्ता क्रियाकलाप बढिरहेका छन् । पहिला जति पनि अपराधहरु हुन्थे, त्यसमा अपराधीको भौतिक उपस्थिति अनिवार्य हुन्थ्यो । चोरी गर्नका लागि व्यक्तिको घरमै जानुपथ्र्यो । आज त्यही कुरा प्रविधिले यति सजिलो बनाइदिएको छ कि जहाँसुकै भए पनि आफूसँग एउटा मोबाइल र इन्टरनेट भयो भने पहिला जति अपराध हुन्थ्यो, त्यति नै जहाँ बसेर पनि गर्न सकिने प्रविधिले बनाइदिएको छ । परम्परागत अपराध र साइबर अपराधको फरक यही हो । काम त्यही नै हो, तर प्रविधिले त्यसलाई फरक गर्दियो । हामीले सुरक्षाका लागि बैंकमा राखेको पैसा पनि हाम्रो सानो कमजोरीले असुरक्षित हुने जोखिम बढेको छ । कसैले बैंकबाट बोलेको भन्दै ओपिटी कोड माग्यो भन्दै दिने प्रवृत्ति उत्तिकै छ । यसो गर्दा बैंकमा रहेको खाताबाट पैसा चोरी भएको छ । सामाजिक सञ्जालबाट ठगी गर्ने, धम्की दिने, महिला बेचबिखन गर्ने, तस्करी गर्ने, फिरौती माग्ने जस्ता अपराधहरु भइरहेका छन् । तीन वर्षको एक तथ्याङ्कअनुसार, सोसल मिडियाको कुरा गर्दा २०२३ मा १२.६० प्रतिशत फेसबुक प्रयोगकर्ताहरु देखिन्छन् । त्यसमा मेटाको फेसबुक चलाउने ११.८५ मिलियन नेपालमा छन् । त्यस्तै म्यासेन्जर चलाउने ९.३५ मिलियन छन् । त्यस्तै इन्स्टा चलाउने २.१५ मिलियन छन् । ट्वीटरमा ५५३.६ हजार प्रयोगकर्ता देखिन्छन् ।
सबैभन्दा बढी साइबर अपराध हुने प्लेटफर्म भनेको फेसबुक र म्यासेन्जर हो । किनभने, प्रयोगकर्ता पनि फेसबुक र म्यासेन्जरकै भएको अध्ययन छ । नेपालमा विद्युतीय कारोबार ऐन २०६३ मा बनेको हो । यो विद्युतीय कारोबारलाई नियमन गर्नका लागि बनाइएको ऐन हो । यो ऐनको दफा ४४ देखि ५९ सम्मका केही दफाहरुलाई टेकेर अहिलेसम्म साइबर ब्यूरोले मुद्दा चलाउँदै आएको स्थिति छ । साइबर अपराध नियन्त्रणका लागि यो ऐन कामयाव छैन् । विद्युतीय कारोबारसम्बन्धी ऐनमा जस्तोसुकै साइबर क्राइम गरे पनि बढीमा सजाय हुने भनेको २ लाख रुपैयाँ जरिवाना र ५ वर्षसम्म कैद हो । यो फितलो कानुनी व्यवस्थाकै कारण डरलाग्दा साइबर अपराध भएका छन् । साइबर अपराध नियन्त्रण गर्न साइबर कानुन बलियो बनाउन आवश्यक छ । जसले समाजमा अपराध न्यूनीकरण गर्न सकोस्, अपराधीलाई पक्राउ गरी कारबाही गरेपछि पुनः अपराधमा फर्कन नसकोस् भनेर कानुन बनाउनुपर्छ । फितलो कानुनको सहारामा समाजलाई साइबर अपराधबाट मुक्त गर्न सकिन्न । सिंगो समाज प्रभावित भएको साइबर अपराधलाई नियन्त्रण गर्न साइबर कानुन बनाउन ढिलाई नगरौँ । संसदलाई बिजनेश चाहिएको छ, सरकार संसदलाई बिजनेश देऊ, साइबर कानुन छिटो बनाऊ ।
