गुल्मी
पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाली राजनीतिमा एउटा बहस बारम्बार उठ्ने गरेको छ-‘अब पाका नेताहरूले ठाउँ छाड्नुपर्छ ।’ नयाँ पुस्ताको नेतृत्व आवश्यक रहेको तर्कसँगै उमेरलाई नै नेतृत्वको मापन गर्ने प्रवृत्ति पनि बढेको देखिन्छ । तर गुल्मीको सत्यवती गाउँपालिकाले भने एउटा फरक सन्देश दिइरहेको छ । यहाँ उमेरभन्दा दृष्टिकोण, अनुभव र काम गर्ने इच्छाशक्तिले परिणाम दिन सक्छ भन्ने उदाहरण विकासका तथ्यहरूले पुष्टि गरिरहेका छन् ।

सत्यवती गाउँपालिकाका अध्यक्ष टिकाराम पाण्डे उमेरले पाका नेता हुन् । उनीभन्दा अघिका अध्यक्ष पारिश्वर ढकाल पनि अनुभवी नेतृत्वकै प्रतिनिधि थिए । तर यी दुवै नेतृत्वको निरन्तरताले सत्यवतीमा कृषि, पशुपालन, पूर्वाधार, शिक्षा र स्थानीय अर्थतन्त्रमा देखिएको परिवर्तनले ‘बुढा नेताले अब केही गर्न सक्दैनन्’ भन्ने भाष्यलाई चुनौती दिएको छ ।

उपभोक्ताबाट आपूर्तिकर्तासम्मको यात्रा
कुनै समय सत्यवतीका अधिकांश दैनिक उपभोग्य सामग्री बुटवललगायतका शहरबाट गाउँ भित्रिने गर्थे । गाउँ उत्पादनभन्दा उपभोगमा बढी निर्भर थियो । तर अहिले तस्विर फेरिएको छ । आज सत्यवतीमा उत्पादित कृषि तथा पशुजन्य वस्तु वार्षिक करिब १२ करोड रुपैयाँ बराबरको बुटवलसहित विभिन्न बजारमा पुगिरहेको छ । यो केवल उत्पादन बढेको तथ्य मात्र होइन, गाउँको आर्थिक संरचनामा आएको गहिरो परिवर्तनको संकेत पनि हो ।

हिजो बजारमा निर्भर रहेको गाउँ आज आफैँ बजारलाई आपूर्ति गर्ने अवस्थामा पुगेको छ । स्थानीय किसानको पसिना अब गाउँमै सीमित छैन, त्यसले शहरको बजारसम्म पहुँच बनाइसकेको छ । यही परिवर्तनले सत्यवतीलाई कृषि उत्पादनको केन्द्रका रूपमा चिनाउन थालेको छ ।

निर्वाहमुखी कृषिबाट व्यावसायिक उत्पादनतर्फ
सत्यवती गाउँपालिकाले कृषिलाई केवल परम्परागत पेशाका रूपमा होइन, स्थानीय अर्थतन्त्रको मुख्य आधारका रूपमा विकास गर्ने रणनीति अघि सारेको छ ।

आगामी आर्थिक वर्षका योजनामा गाई–भैँसी वितरण, दूध उत्पादन वृद्धि, तरकारी खेती विस्तार, बाँझो जमिनको उपयोग, भूमि बैंक सञ्चालन तथा कृषि यान्त्रिकीकरणलाई प्राथमिकता दिइएको छ । गाउँपालिकाले वार्षिक ९ करोड रुपैयाँ बराबरको दूध निर्यात गर्ने लक्ष्य राखेको छ भने तरकारीबाट थप ३ करोड रुपैयाँ बराबरको उत्पादन बाहिर पठाउने योजना बनाएको छ ।
यससँगै अलैँची, कफी, मह, फलफूल, अदुवा, बेसार, टिमुर, बेमौसमी तरकारीजस्ता उच्च मूल्यका उत्पादनलाई व्यावसायिक बनाउने नीति लिइएको छ । यसले कृषि उत्पादनलाई मात्र होइन, स्थानीय रोजगारी र आयआर्जनलाई समेत नयाँ उचाइमा पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ ।

सडकले जोड्दै गाउँको सम्भावना
कृषि उत्पादन बढे पनि बजारसम्म पुग्ने सडक नहुँदा किसानले लाभ लिन सक्दैनन् भन्ने यथार्थलाई गाउँपालिकाले बुझेको छ । त्यसैले सडक पूर्वाधारलाई विकासको अर्को प्राथमिकतामा राखिएको छ ।

रुद्रवेणी– अश्लेवा– ठूलोलुम्पेक सडकको ११.५ किलोमिटर, शाहाघाट– लिम्घा सडकको ५ किलोमिटर तथा खैरेनी– जोहाङ– भार्से सडकको १० किलोमिटर सडक ढलान तथा कालोपत्रे गर्ने लक्ष्यले ग्रामीण बस्तीलाई सहज यातायातसँग जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ । पूर्वाधार विस्तारले कृषि उत्पादनको बजार पहुँच बढाउने मात्र होइन, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन र अन्य आर्थिक गतिविधिलाई पनि गति दिने विश्वास गाउँपालिकाको छ ।

शिक्षामा पनि नयाँ सोंच
सत्यवतीको विकास कृषि र सडकमा मात्र सीमित छैन । शिक्षालाई पनि प्रविधिमैत्री र प्रतिस्पर्धी बनाउने योजना अघि सारिएको छ ।

प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षामा जोड, छात्रवृत्ति कार्यक्रम, एसईईमा ४ जीपीए ल्याउने विद्यार्थीलाई एक लाख रुपैयाँसम्म प्रोत्साहन, विद्यालयमा स्मार्टबोर्ड, आईसीटी ल्याब तथा डिजिटल ई–हाजिरीको व्यवस्था जस्ता कार्यक्रमले गाउँमै गुणस्तरीय शिक्षा दिने प्रयासलाई बल दिएका छन् । यसले गाउँबाट युवाको पलायन रोक्न र दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

अनुभवको मूल्य
राजनीतिमा पुस्तान्तरण आवश्यक छ । नयाँ पुस्ताको सहभागिता लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक विषय हो । तर त्यसकै नाममा अनुभव र परिणामलाई बेवास्ता गर्नु उचित नहुने तर्क सत्यवतीको उदाहरणले अघि सारेको छ ।

यहाँ विकासका योजनाले देखाएको उपलब्धिले नेतृत्वको मूल्यांकन उमेरबाट होइन, कामबाट हुनुपर्ने सन्देश दिएको छ । अनुभवी नेतृत्वले दीर्घकालीन योजना, स्थानीय आवश्यकता र विकासको निरन्तरतामा दिएको योगदानलाई पनि उत्तिकै महत्व दिनुपर्ने देखिन्छ ।

सत्यवतीले उठाएको प्रश्न
सत्यवती गाउँपालिकाको विकास यात्रा केवल एउटा स्थानीय तहको प्रगतिको कथा होइन । यो नेतृत्व, सोंच र विकासबीचको सम्बन्धबारे गम्भीर सन्देश पनि हो ।

हिजो दैनिक उपभोग्य सामग्रीका लागि शहरमा निर्भर गाउँ आज आफ्नै उत्पादनबाट करोडौं रुपैयाँको आर्थिक गतिविधि सिर्जना गर्दै शहरलाई आपूर्ति गरिरहेको छ । कृषि, पशुपालन, सडक, शिक्षा र स्थानीय अर्थतन्त्रमा देखिएको यो परिवर्तनले आत्मनिर्भरताको आधार बलियो बनाउँदै गएको छ ।