जापानी इन्सेफलाइटिस (जेई)को संक्रमण बढ्न थालेकोले सजगताको खाँचो छ । यसको संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या बढ्न थालेकाले नियन्त्रणको लागि सरकारको पहलकदमी जति आवश्यक छ, नागरिक पनि सजग हुँदा संक्रमण न्यूनीकरण हुनसक्छ ।
जेई मस्तिष्कमा हुने भाइरल संक्रमण हो । संक्रमितमध्ये करिब एक तिहाइको मृत्यु हुन्छ भने बाँच्नेहरूमध्ये आधासम्ममा गम्भीर तथा जीवनभर रहने अपांगता हुन सक्ने विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ । नेपाल अहिले जेई प्रकोपको संक्रमण उच्च भएकाले नियन्त्रणको दबाबमा छ । पछिल्लो छ सातामा कम्तीमा २१ जनाको मृत्यु भएको छ भने ५९ जना संक्रमित भएका छन् । झापा जिल्लामा १० जनामा संक्रमण पुष्टि भएकामा छ जनाको मृत्यु भएको छ । यो भनेको ६० प्रतिशत मृत्युदर हो, जुन देशभरिमै सबैभन्दा उच्च हो । सरकारले जेई संक्रमणबाट भइरहेको मृत्यु रोक्न खोप अभियान चलाउने योजना बनाएको छ । खोप व्यवस्थापन गरी लगाउञ्जेल ठूलो क्षति हुने देखिंदैछ, सरकारले गर्नुपर्ने काम छिटो गर्नुपर्नेछ । सर्वसाधारण पनि लामखुट्टेको टोकाईबाट जोगिनुपर्छ, शरीर ढाकिने गरी कपडा लगाउने, झुल लगाएर सुत्ने, लामखुट्टेले टोक्नबाट रोक्न विभिन्न क्रिमहरु लगाउने गर्दा बच्न सकिन्छ । नागरिकको हेलचक्र्याँई हुँदा सरकारको प्रयासले मात्रै संक्रमण न्यूनीकरण गर्न संभव छैन ।
छिट्टै सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमा खोप अभियान सञ्चालन गर्ने तयारी थालिएको छ । अधिकारीहरूका अनुसार बालबालिकाका लागि खरिद गरिएको खोप पहिलो चरणमा मृत्युदर उच्च भएको झापाका ३० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिलाई लगाइने निर्णय भएको छ । जोखिममा रहेको सम्पूर्ण जनसंख्यालाई खोप लगाउने स्रोत र योजना सरकारसँग नहुँदाको अन्यौल छँदैछ, यो अन्योललाई चिर्न सक्दा मात्रै जेईविरुद्धको लडाइ जित्न सकिन्छ । हाल सातवटै प्रदेशमा जेई संक्रमण देखिएकोले फोकस क्षेत्र मात्रै तोकेर हुन्न ।
स्वास्थ्य अधिकारीहरूका अनुसार २४ महिनाभन्दा कम उमेरका बालबालिकालाई नियमित खोप लगाउन खरिद गरिएको जेई खोप अभियानमा प्रयोग गरिनेछ र थप मात्रा खरिद भएपछि त्यसको शोधभर्ना गरिनेछ । चीनसँग सरकार–सरकार (जीटुजी) सम्झौतामार्फत् खोप खरिद गर्न सकिने सम्भावनाको खोजी हुँदैछ । संक्रमण छिटो फैलिएकोले व्यवस्थापनमा चुस्तताको खोजी भएको छ । जेई संक्रमण र मृत्यु उच्च रहेका ९ जिल्लाका लागि ३५ लाख मात्रा जेई खोप खरिद गर्ने सरकारी योजना छ । गत वर्ष जेईबाट ४१ जनाको मृत्यु भएको थियो भने १४१ जना संक्रमित भएका थिए । संक्रमण ४५ जिल्लाका ११७ भन्दा बढी स्थानीय तहमा फैलिएको थियो ।
त्यतिबेला मृत्युदर करिब २३ प्रतिशत थियो । सन् २०२४ मा काठमाडौं उपत्यकाका एक जनासहित २३ जनाको जेईबाट मृत्यु भएको थियो भने कम्तीमा ८० जना संक्रमित भएका थिए । विगतको यो तथ्याङ्क हेरेर सरकारले पूर्व तयारी गर्नुपर्दथ्यो, तर पूर्वतयारी फितलो देखियो । महामारी देखिएपछि मात्रै खोपको खोजी हुनु विडम्बना हो । पछिल्ला वर्ष स्वास्थ्य पूर्वाधार र सेवामा उल्लेख्य सुधार भएको छ, यसका बाबजुद अहिले संक्रमण र मृत्यु बढेकाले त्यसअनुसार सरकारले जेईविरुद्ध योजनाबद्ध अभियान चलाउनुपर्छ ।
