दशक अघिसम्म ठूलो समस्याको रूपमा नदेखिएको स्क्रब टाइफसले अहिले महामारीको रूप लिएको छ । अहिले यो गंभीर जनस्वास्थ्य जोखिम बनेको छ । इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका अनुसार यस वर्ष जनवरीदेखि देशभर ९ हजारभन्दा बढी मानिस स्क्रब टाइफसबाट संक्रमित भइसकेका छन् । रोग ७४ जिल्लामा फैलिएको छ । पछिल्लो एक महिनामा मात्र देशभर २ हजार ७ सय १८ जना यो रोगबाट संक्रमित भएका छन् । अझ स्क्रब टाइफसलाई गम्भीर समस्या नमान्ने र सरकारी अभिलेखमा नआउने भएकाले वास्तविक संख्या अझै बढी हुन सक्छ । सल्यानको दार्मा गाउँपालिकामा मात्रै ६ सयभन्दा बढी संक्रमित छन् भने यसबाट आठको मृत्यु भइसकेको छ । यो संक्रमण चालु वर्ष देशभर ७४ जिल्लामा फैलिएको छ । बैतडीमा पनि चालु आर्थिक वर्षको साउन र भदौमा १३९ संक्रमित भेटिएका छन् । समयमै उपचार नगरे मिर्गौला, फोक्सो तथा अन्य अंगमा असर पुग्ने चिकित्सकहरुको भनाई छ ।
स्क्रब टाइफस ब्याक्टेरियाका कारण हुने घातक संक्रामक रोग हो । यो ब्याक्टेरिया सूक्ष्म किर्नाले मानिसमा सार्छ । संक्रमित मुसामा पाइने लार्भा अवस्थाका माइट (चिगर) ले टोकेपछि मानिसमा यो रोग सर्ने गर्छ । आर्थिक वर्ष २०२४÷२५ मा स्क्रब टाइफसबाट संक्रमितको संख्या १६ हजार ५९७ भन्दा बढी थियो । यो बेला स्क्रब टाइफसको संक्रमण उच्च हुने समय हो । तसर्थ रोग नियन्त्रणका लागि पहलकदमी हुुनुपर्छ । सल्यानमा निगरानी र रोग नियन्त्रणका लागि कीट विज्ञसहितको विशेषज्ञ टोली परिचालन गरिएको सरकारी भनाइ छ । तर अन्यत्र यो रोगको नियन्त्रण र रोकथामको पहलकदमी हुन सकेको छैन ।
देशका लगभग सबै जिल्लामा यो घातक रोग फैलिएकाले सबैजना स्क्रब टाइफस संक्रमणको जोखिममा छन् । केही वर्षअघिसम्म ग्रामीण क्षेत्रमा बस्ने वा खेतबारीमा काम गर्नेहरु मात्रै उच्च जोखिममा रहेको मानिए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा सहरी क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूमा पनि संक्रमण देखिन थालेको छ । झट्ट हेर्दा उपचार सहज मानिए पनि शहरमा फैलिनु भनेको ठूलो जनसंख्या प्रभावित हुनु हो । ठूलो जनसंख्या भएको क्षेत्रमा फैलिदा धेरै प्रभावित हुने जोखिम भएकाले यो रोगको संक्रमण रोकथामको योजना र व्यवस्थापनमा सरकार चनाखो हुनुपर्छ ।
चिकित्सकले स्क्रब टाइफसको संक्रमित भएका बिरामी सामान्य एण्टिबायोटिकबाट निको हुने बताएपनि किन धमाधम बिरामीको ज्यान गइरहेको छ ? यसको कारण विश्लेषण हुनुपर्छ । चिकित्सकले सामान्य एण्टिबायोटिकले निको हुने बताएकाले पनि नागरिकले सचेतनाबाट लापरवाही गरेका हुनसक्छन् । स्क्रब टाइफसको संक्रमण हुँदाउच्च ज्वरो आउने, अत्यधिक टाउको दुख्ने पेट दुख्ने,ढाड दुख्ने,जोर्नी तथा मांसपेशी दुख्ने, शरीरमा रातो बिमिरा देखिने, वाकवाकी लाग्ने र बान्ता हुने, गम्भीर अवस्थामा रक्तस्राव हुन सक्ने, जसले अंगहरूमा क्षति पु¥याउन सक्छ ।
त्यसैगरी, श्वासप्रश्वासमा गम्भीर समस्या मस्तिष्क सुन्निने,फोक्सोमा समस्या,मिर्गौला फेल हुने र शरीरका धेरै अंगले काम गर्न छाड्ने अवस्था आउँछ । स्क्रब टाइफसविरुद्ध कुनै खोप उपलब्ध नभएकाले संक्रमित किरा÷लार्भाबाट बच्नु नै सबैभन्पदा उत्तम उपाय भएको चिकित्सकले सुझाव दिएका छन् । उनीहरुका अनुसार, खेतबारी, घाँस वा झाडीमा काम गर्नेहरूले पूरा बाहुला भएको लुगा र पाइन्ट लगाउनुपर्छ । छाला देखिने ठाउँमा किरा÷लार्भा भगाउने वा मार्ने स्प्रेहरु प्रयोग गर्ने, घाँस वा बोटबिरुवामाथि सिधै बस्ने गर्ने हुँदैन् । अनि घर बाहिर वा खेतबारीमा काम गरिसकेपछि लुगा फेर्ने, धुने र नुवाउने गर्नुपर्छ । नागरिकमाझ सचेतनाका कार्यक्रम चलाउन तहगत सरकारबिच समन्वय हुँदा स्क्रब टाइफसको संक्रमणबाट बच्न सकिन्छ ।
